کد خبر: ۳۵۸۰۲
تاریخ انتشار: ۱۸ فروردين ۱۳۹۷ - ۱۰:۱۱
رایان نیل درباره بن‌سای (درختچه‌هایی) می‌گوید که کاشت و نمایش آنها در آمریکا روزبه‌روز درحال افزایش است
ژاپنی‌ها ١٢٠٠‌سال پیش بن‌سای را در قالب هنر نگهداری درختان مینیاتوری از چین گرفتند و توسعه دادند/صرفا کاشت یک درخت از کسی یک هنرمند بن‌سای نمی‌سازد، بلکه باید ببینید چه فکری پشت کار بوده
زیست بوم/ ترجمه: محمدرضا حمیدی‌نژاد| «بن‌سای» از «هنرهای زیبای» باستانی چین و ژاپن است که قدمت آن به قرن‌ها قبل برمی‌گردد؛ شاید یک‌هزار سال. البته بن‌سای بشدت در غرب هم مقبول و محبوب شد، اما هیچ‌وقت به جایگاهی که در زادگاه اصلی خود برای آن قایل بودند، نرسید؛ چنانچه مثلا در ژاپن به‌عنوان «هنرهای زیبا» شناخته می‌شود.

 دراین‌باره برای ما جالب بود که قدمت و اصالت این هنر را از زبان رایان نیل بشنویم. نیل درحال حاضر به شکلی خلاقانه روی این هنر کار می‌کند و احتمالا نظر ما را درباره مفهومی به نام «بن‌سای» تغییر خواهد داد، چون بنا به آنچه ما می‌دانیم ژاپنی‌ها ١٢٠٠‌سال پیش بن‌سای را در قالب هنر نگهداری درختان مینیاتوری از چین گرفتند و توسعه دادند؛ هرچند که رایان نیل معتقد است آنها به سازگاری‌های این هنر با فرهنگ خود نیز توجه داشتند. نخستین تصویر از این درختان مینیاتوری در کتب ژاپنی به هشتصد‌سال قبل برمی‌گردد و تا قرن بیستم طول کشید که بن‌سای بتواند کم‌وبیش سازگاری‌هایی پیدا کند و در شکل و شمایل جشنواره‌هایی نظیر «کفکو تن» و «دهکده بونسای امیا» به ثبات برسد. 

درواقع فراغت از جنگ جهانی دوم به بلوغ و توسعه بن‌سای منجر شد تا به یکی از مهمترین هنرهای بومی ژاپن تبدیل شود. برنامه‌های کارآموزی این هنر در این مدت محبوبیت روزافزونی پیدا کردند؛ تعداد جشنواره‌ها و نمایش‌ها مربوط به بن‌سای بالاتر رفت، دسترسی به کتاب‌ها و مجلات بیشتر شد و کلاس‌های آموزش این هنر به خارجی‌ها نیز کلید خورد.مینیاتورهای طبیعی

گفت‌وگو با رایان نیل از این جهت حایز اهمیت است که به‌عنوان یکی از شاگردان مشهورترین استاد بن‌سای یعنی کیمورا شناخته شده است. در این مصاحبه از او درباره مقطعی از زندگی‌اش که نزد کیمورا شاگردی می‌کرد، همچنین درباره این‌که چطور می‌خواهد برای ارتقای سطح این دانش در غرب از مهارت‌های خودش استفاده کند، پرسیده‌ایم. اما مهمتر از آن، ما سراغ این موضوع رفتیم که ببینیم برای رساندن بن‌سای به جایگاه «هنرهای زیبا» در غرب چه می‌کند.

رایان؛ چند خطی را که من ابتدای این گفت‌وگو نوشته‌ام می‌توان به‌عنوان خلاصه‌ای در نظر گرفت مبنی بر این‌که چطور بن‌سای در ژاپن توسعه پیدا کرد؟

نه، من این‌طور فکر نمی‌کنم. این‌که ژاپنی‌ها بن‌سای را از چینی‌ها گرفته‌اند، تصور نادرستی است. چینی‌ها هیچ‌وقت بن‌سای را متوقف نکردند؛ این‌طور نبود که ژاپنی‌ها آن را بگیرند و بن‌سای در چین متوقف شود و به کل از این کشور بیرون بیاید. ژاپنی‌ها ایده و مفهوم بن‌سای را گرفتند؛ ایده‌ای که در بدو امر کاملا چینی بود. بعد این ایده را مطابق با مفاهیم فرهنگی و ارزش‌های زیبایی‌شناختی‌شان سازگار کردند. امروزه، «پنجینگ» (هنر پرورش و نگهداری درختان مینیاتوری در چین) همچنان به‌عنوان یکی از مشق‌های بن‌سای قابل احترام است، بنابراین وقتی مردم به «بن‌سای» رجوع می‌کنند، در اغلب موارد درواقع دارند به نسخه‌ ژاپنی تقلید مینیاتوری از طبیعت رجوع می‌کنند. اما باید چشم باز کنند و ببینند هرکدام از این فرهنگ‌ها چطور کمال مطلوب‌شان را در قالب بن‌سای در فرهنگ منحصربه‌فرد خودشان بازتاب داده‌اند. اما پرسش مهمتر این است که ما پیشرفت بن‌سای در آمریکا را باید چه چیزی بنامیم؟ درواقع باید به تحول بن‌سای خودمان توجه کنیم.

آیا در ژاپن بن‌سای را جزیی از «هنرهای زیبا» می‌دانند؟ تا چه حد؟
بن‌سای در ژاپن یک فرم هنری-فرهنگی است که یک فرم کاملا متفاوت از «هنرهای زیبا»ست. بن‌سای به شکل فراگیر در ژاپن مورد تحسین و احترام نیست و اغلب مردم آن‌جا بن‌سای را صرفا به‌عنوان «سرگرمی پیرمردها» می‌شناسند. البته چیزی که گفتم به این معنی نیست که نسل جدید ژاپنی‌ها شناختی درباره بن‌سای ندارند، اما تقدیر و تحسین این هنر بین آنها رو به کاهش است.

همان‌طور که گفتید در سال‌های اخیر شنیده‌ایم که بن‌سای بیشتر در بین نسل قدیم ژاپن طرفدار دارد. چرا نسل جدید علاقه‌شان را نسبت به بن‌سای از دست داده‌اند؟
دنیا همیشه محل تکامل بوده. در ژاپن، جهان بن‌سای به آن سرعت که بین نسل گذشته رشد داشت، رشد پیدا نکرد. یکی از دلایل سنت راکد و ساکنی بود که نتوانست بین نسل جدید ژاپنی‌ها تحرک لازم را پیدا کند و در یافتن راهی نو به سمت نسل جوان‌تر شکست خورد، به همین دلیل هم بین نسل جوان‌تر درحال مرگ است. دقیقا مثل یک درخت، فرهنگ بن‌سای هم در حرکت و تداوم است که رشد می‌کند، در غیر این صورت محکوم است به رکود و مرگ.مینیاتورهای طبیعی

این تغییرات به‌تازگی در ژاپن اتفاق افتاده؟ و آیا بن‌سای قدرت برگشت در ژاپن را دارد؟ چطور؟
جالب است بدانید ژاپنی‌ها کاملا نسبت به این موضوع آگاهند و می‌دانند در بن‌سای غرب چه اتفاقی می‌افتد. هرچند ممکن است این موضوع را تأیید کنند یا نکنند، کاری که ما می‌کنیم این است که خلاقانه به روش‌های تازه و نو رو آورده‌ایم، به همین دلیل فرهنگ بن‌سای ما درحال رشد و تکامل است. قصد اصلی هنرمندان ژاپنی بن‌سای این است که آن را مدرن کنند. همین‌طور به این موضوع از جنبه‌های مختلف فکر می‌کنند که چطور راهی پیدا کنند تا تفکر قدیمی بن‌سای را به‌تدریج در ژاپن تغییر بدهند. این جریان وجود دارد و ادامه هم خواهد داشت، هرچند جریانی است که با مشقت و به آهستگی پیش خواهد رفت.

اگر به جریان گسترش بن‌سای در ژاپن نگاه کنید، می‌توان این جریان را مشابه با جریان گسترش و توسعه بن‌سای در اروپا و آمریکا دانست؟
گسترش بن‌سای در ژاپن قرن‌ها طول کشید، درحالی‌که در جهان غرب، پدیده‌ها به شکلی عظیم و طی چند دهه منتقل می‌شوند. درواقع نمودار آموزش در غرب سراشیبی داشته، اما موضوعات به‌سرعت گسترش پیدا کرده‌اند. از منظر فرهنگی هم اگر نگاه کنید بن‌سای در ژاپن مختص اشراف جامعه بوده تا نمادهای تجسمی خود را هم از طریق آن حفظ کنند. اما در غرب، روزانه انواع کسانی که دنبال سرگرمی بوده‌اند، به بن‌سای روی آورده‌اند، صرفا برای این‌که عاشق آن هستند. این تفاوت عمده بین دو فرهنگ است. اگرچه در آمریکا هم تلاش ما این است که برای زنده نگه داشتن جامعه بن‌سای‌کاران،‌ حامیان را ترغیب کنیم.

با این تفاسیر می‌شود بن‌سای را جزو هنرهای زیبا به حساب آورد؟ و اگر می‌شود چه کاری باید برای رسیدن به این جایگاه انجام داد؟
بزرگترین تغییر این است که بن‌سای خوب معرفی شود. نکته بعدی این است که خود بن‌سای‌کاران به این باور برسند. ضمن این‌که همه باید بدانند صرفا کاشت یک درخت از شما یک هنرمند نمی‌سازد. این‌که چه فکری پشت کارتان نشسته مهم است. چه واکنشی، چه انگیزه‌ای و مهمتر از آن چه ایده‌ای. بن‌سای شما چه توده‌ای از مفاهیم و معانی را در خودش متبلور کرده. اینها مهم است. برای رسیدن به این مقصود ما باید دقیقا مثل هنرمندان دیگر در هر فرم هنری دیگر، سخت کار کنیم. باید فرهنگ خودمان را در بن‌سایی که کار می‌کنیم، جست‌وجو کنیم.مینیاتورهای طبیعی

وضعیت بن‌سای در اروپا چطور است؟ همین‌طور در مقایسه با آمریکا؟
هنر اروپایی توانسته بن‌سای‌های فوق‌العاده باکیفیت و عجیبی خلق کند، اما کمبودهایی در دانش تکنیکی برای حفظ سلامت‌ این مخلوقات و همچنین تداوم رشدشان به چشم می‌آید. اگرچه در ایالات متحده هم رشد هنری، چه در وجه طول مدت زنده‌ماندن بن‌سای و چه در زمینه فرهنگی وجود نداشته، اما تکنیک بن‌سای ما پیشرفت‌های سریعی کرده و اشتیاق‌مان برای رشد هنرمندانه آن همین‌طور بیشتر می‌شود. در مقابل، بن‌سای در اروپا به خاطر جایزه «گینک گو» به بلوغ خوبی رسید. گینک گو درواقع بازتاب همان انگیزه‌های اقتصادی است که می‌توان مشابه آن را در جایزه «کوکوفو»ی ژاپن دید. اگرچه ایالات متحده تا به حال جشنواره‌ای نداشته که بتواند آن شور و اشتیاق را بالا ببرد و به ارتقای سطح بن‌سای کمک کند و این همان چیزی است که ما دنبال آن هستیم.

آیا ما در غرب باید روی این موضوع تمرکز کنیم که ژاپنی‌ها در این زمینه چه می‌کنند؟ و سوال بعد این است ‌که فکر می‌کنید ما چقدر در خلق سبک جدید خودمان موفق خواهیم شد؟
به نظر من این مفهوم دوگانه سبک غربی در مقابل سبک ژاپنی، برداشت درستی نیست. غرب یعنی تعداد زیادی کشور که هر کدام برای خودشان فرهنگی متمایز و قابل توجه در بن‌سای دارند. بن‌سای‌کاران ایتالیایی شباهتی به بن‌سای‌کاران اسپانیایی ندارند. برای مثال ما در این زمینه حتی شبیه کشورهای غربی هم نیستیم. کشورهای اروپایی درحال یافتن سبک خودشان هستند، اما درعین‌حال انجمن بن‌سای‌کاران‌شان گرایش شدیدی دارند که همچنان به سبک ژاپنی وفادار باشند. من در آمریکا و کشورهای دیگر تدریس کرده و سخنرانی‌هایی هم داشته‌ام و همیشه همه را ترغیب کرده‌ام به این‌که درون فرهنگ خودشان به دنبال مولفه‌هایی بگردند؛ از خودشان بپرسند کار منحصربه‌فرد چیست؟ ماجرای ما این وسط چیست؟ چه کار بومی می‌شود روی این قضیه انجام داد؟ این تحقیق دانشجویان بن‌سای «میرای» است که تماما وقت خودشان را به این قضیه اختصاص می‌دهند. در آمریکا، به‌طور مشخص در «میرای»، ما تلاش می‌کنیم به ماجرای مختص به خودمان، فرهنگ خودمان و زیبایی‌شناسی آمریکایی برسیم و آن را متمایز کنیم؛ بدون هیچ قیدوبندی.

در خبرها آمده بود قصد دارید نمایشگاهی رقابتی هم برگزار کنید. در این نمایشگاه چه نوع بن‌ساهایی به نمایش خواهید گذاشت؟
ما درختانی را به نمایش خواهیم گذاشت که بیشترین کیفیت را در انعکاس فرهنگ کشور خودمان داشته باشد.

پس محصولات شما را هم در این نمایشگاه خواهیم دید؟
من خودم در این رقابت نخواهم بود، هرچند بعضی از کارهایی که به نمایش گذاشته می‌شود، کارهای دانشجویان من است که به سبک‌های ویژه‌ای رسیده‌اند و من هم روی آنها کار کرده‌ام.

ثبت‌نام در این جشنواره آزاد است؟
بله.

چرا؟
چرا نباید آزاد باشد؟ اگر شما درختی دارید که به آن افتخار می‌کنید و می‌خواهید بخت‌تان را برای نمایش آن امتحان کنید، چرا ما این فرصت را از شما بگیریم؟ ضمن این‌که هر پدیده خلاقانه و رقابتی می‌تواند به شرکت‌کننده جرأت و جسارت بدهد. مطمئن باشید چنین اتفاقی بین شرکت‌کنندگان خواهد افتاد. من سفرهای مختلفی به سراسر آمریکا داشته‌ام و سخنرانی‌های زیادی درباره درختان خودم کرده‌ام. در این سفرها مدام از مردم درباره کمبود چنین نمایشگاه‌هایی می‌شنیدم که بتوان از طریق آن سطح بن‌سای را در آمریکا بالاتر برد، به همین دلیل این نمایشگاه بهترین کار است برای مواجهه با پرسش‌ها و پاسخ به سوالات مختلف. هر چیزی را که بتوانیم در این نمایشگاه در رابطه با بن‌سای نشان بدهیم، مایه افتخارمان است و این کار را می‌کنیم؛ از نمایش درختان گرفته تا صحبت با اسپانسرها یا حمایت از اعضای گروه بن‌سای‌کارانی که کارهای خوبی ارایه داده‌اند.

درواقع بازدیدکنندگان هم نکات بسیاری از طریق این جشنواره درباره بن‌سای خواهند آموخت...
ما قطعا روش‌های مختلفی برای معرفی و آموزش بازدیدکنندگان خواهیم داشت، با این حال خود درختان بهترین زمینه‌ای هستند که می‌توانند همه چیز را نشان بدهند. باید اجازه بدهیم خود آنها صحبت کنند. من فکر می‌کنم باید آثاری را که نمادهای تاریخی در خود دارند، معرفی کرد تا دقیقا مشخص شود چرا باید از این آثار تقدیر کرد.

قصد ندارید کتابچه‌ای هم درباره این جشنواره منتشر کنید؟ مقصودم بعد از برگزاری است.
نه، کار بهتری انجام خواهیم داد؛ عکس‌هایی را از این نمایشگاه روی سایت منتشر خواهیم کرد، به همراه نقدهایی که در کنار هر درخت می‌تواند برای مخاطب نکات آموزنده و جالبی داشته باشد، به این ترتیب مخاطبان می‌توانند آلبوم‌ها را تماشا کنند و نقدها را هم داشته باشند.
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین