کد خبر: ۳۳۴۳۵
تاریخ انتشار: ۲۸ آذر ۱۳۹۵ - ۱۴:۴۸
جنگل های هیرکانی با چشم انداز های خشک و نیمه خشکی که تمام مرکز و جنوب ایران را در بر گرفته است تفاوت بسیار دارد.
صیاد شیخی ئیلانلوزیست بوم/صیاد شیخی ئیلانلو*: جنگلهاي شمال کشور که از جلگه ساحلي درياي خزر تا ارتفاع 2700 متري رشته کوههاي البرز را پوشانيده است، از آستارا تا شرق گرگان انتشار دارد. اين ناحيه جنگلي که به هيرکانين موسوم است و بر اثر روابط متقابل و پيچيده موجود بين آب و هوا، خاک و موجودات زنده طي هزاران سال و با پشت سر گذاشتن تغييرات پي درپي در اجتماعات گياهان، جانوران و موجودات ذره بيني آن و عبور از مراحل متعدد توالي به شرايط پايدار امروزي رسيده است، بطوريکه وجود آثار ارزشمندي از گونه هاي آندميک دوران سوم و دوره هاي بين يخچالي در اين ناحيه مؤيد اين نظريه مي باشد. در نتيجه اين جنگل را نميتوان تنها به صورت مجموعه اي از درختان درنظر گرفت بلکه بايد آن را بعنوان سيستم هاي پوياي اکولوژيک و به بيان ديگر اکوسيستم-هايي دانست که مجموعا بيوم جنگلهاي برگريز را شامل ميگردد. 

جنگل های هیرکانی، گنجینه ارزشمند طبیعی
جنگل های هیرکانی با چشم انداز های خشک و نیمه خشکی که تمام مرکز و جنوب ایران را در بر گرفته است تفاوت بسیار دارد. جنگل های هیرکانی از بازمانده های طبیعی جنگل های خزان کننده در جهان می باشند. این جنگل ها به صورت نواری باریک و طولانی از پوشش گیاهی جنوب دریای خزر و شمال رشته کوه های البرز را در مساحتی بالغ بر 1.84 میلیون هکتار پوشانده است. جنگل های خزری به عنوان قدیمی ترین جنگل ها شناخته شده و مادر جنگل های اروپایی می باشند. این منطقه به عنوان پوشش گیاهی منحصر به فرد اروپایی-سیبریایی برای ایران توصیف می شود. 

جنگل های هیرکانی به لحاظ تنوع بیولوژیکی غنی و به دلیل ایزوله شدن جغرافیایی و داشتن فون و فلور با ارزش بالا شناخته شده هستند. با این حال این جنگل ها از اکوسیستم ها تهدید شده ایران می باشند. سطح گسترده ای از فعالیت هایی همچون توسعه شهر نشینی، قطع بیش از حد درختان، توسعه زمین های کشاورزی، چرای بیش از حد دام، فعالیت های توریستی و توسعه شبکه های جاده ای گسترده از جمله دلایل تهدید این اکوسیستم جنگلی می باشند،که مناطق دست نخورده و چشم انداز های جنگلی را در این منطقه به خطر انداخته است. بر اساس برخی از تخمین ها، محدوده جنگل های خزری در ایران طی دهه های اخیر از 3.6 میلیون هکتار به 1.8 میلیون هکتار  رسیده است. 

اثر حاشیه ای یکی از مهمترین فاکتورهای اثرگذار بر تنوع زیستی در چشم اندازهای جنگلی می باشد که زيست شناسان حفاظت نگران این پدیده می باشند، چرا كه حساسيت گونه هاي جانوري نسبت به اثر حاشيه اي و خطر انقراض به شدت وابسته به يكديگرند. همچنين اثر حاشيه اي ميتواند به صورت هاي مختلف غير زيستي در درون جنگل ديده شود که موجب افزايش ميزان نور، افزايش سرعت باد، نوسانات شديد دمايي و رطوبت شود.
اثر حاشیه عاملی تهدید کننده برای تنوع زیستی پرندگان در جنگل های شمال کشور
 اين امر مي تواند توان بالقوه تأثير ترکيب و ساختار پوشش گياهي و به تبع آن جامعه پرندگان را تغير دهد. پاکتراشي جنگلها اغلب باعث ايجاد حاشيه و اثر حاشيه ايجاد شده موجب کاهش تراکم و تنوع پرندگان و ساير جانوران مي شود. .افزايش آگاهي و دانش درباره اثر حاشیه ای برگونه هاي پرندگان براي مديریت موثر و نتيجه بخش بوم سازگانهای جنگلی خصوصاً از نوع دستکاری شده بسيار حياتي و ضروری است.  

نتایج بدست آمده از تازه ترین مطالعه بر روی تاثیرات اثر حاشیه بر جامعه پرندگان در جنگل های شمال کشور که نتایج آن در مجله معروف Forest ecology and management به چاپ رسیده است، نشان داد که این پدیده نقش منفی را بر تنوع زیستی پرندگان در جنگل های شمال کشور در برداشته است. به طوری که در این میان پرندگان آشیان حفره ای مانند دارکوب ها، کمرکولی، دارخزک و پرندگانی که وابستگی زیادی به مناطق داخلی جنگل به دلیل نیازهای بو شناختی خود دارند بیشترین آسیب را از اثر حاشیه متقبل شده اند. نتایج حاصل از این مطالعه همچنین رابطه مستقیم و قوی را بین شرایط زیستگاهی و حضور پرندگان با توجه به اندازه گیری های بدست آمده نشان داد. 

در واقع شرایط زیستگاهی جنگلی با درختان قطور و بلند، بالا بودن تعداد خشکه دارها و پیچیدگی زیستگاهی بالا با رطوبت کافی فراهم کننده زیستگاهی غنی برای زیست اغلب گونه های پرندگان جنگلی می باشد. بنابراین نیاز است تا در برنامه های مدیریت جنگل و برداشت از جنگل توجه ویژه ای به بحث اثر حاشیه و همچنین وجود خشکه دارها در جنگل شود.

 همچنین با توجه به تهدیدات بی رویه مختلف در جهت از بین رفتن این زیستگاه های ارزشمند در کشور نیاز است تا سازمان حفاظت محیط زیست برای حفظ بخش قابل توجهی از تنوع زیستی پرندگان و سایر موجودات مرتبط با چرخه زندگی این گروه از مهره داران مناطق حفاظت شده را در این مناطق مورد بازنگری قرار داده و در راستای بهبود مدیریت و عملکرد آنها گام هایی برداشته شود.

*  عضو انجمن علمی دانشجویی محیط زیست دانشگاه تهران
منبع: زیست بوم
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین