کد خبر: ۳۳۲۱۲
تاریخ انتشار: ۲۵ آبان ۱۳۹۵ - ۰۸:۳۶
رئيس‌جمهوری منتخب آمريکا با مهم‌ترين توافق‌نامه محيط‌زيستي جهان چه مي‌کند؟
اظهارات غیرعلمی ترامپ درباره انرژی‌های تجدیدپذیر، گرمایش جهانی و تمایل او به گسترش استفاده از سوخت‌های فسیلی در زمان رقابت‌های ریاست‌جمهوری، نگرانی‌های فزاینده‌ای را نسبت به چشم‌انداز توسعه اقتصاد ‌کم‌کربن به‌دنبال داشت.
زیست بوم/صدرا محقق - میثم دعایی*: درحالی‌که توافق‌نامه پاريس دو روز پيش در مجلس شوراي اسلامي در ايران به تصويب نمايندگان رسيد، پايبندي به آن در سوي ديگر کره زمين در آمريکا - يکي از دو کشور اصلي توليدکننده گازهاي گلخانه‌اي جهان – با پرسش همراه است. 

انتخاب دونالد ترامپ به‌عنوان رئيس‌جمهوری جديد آمريکا سرنوشت اين توافق مهم جهاني را که درست يک سال پيش، پس از ١٤ روز چانه‌زني و مذاکرات فشرده و شبانه‌روزي رهبراني از ١٩٠ کشور جهان به تصويب رسيد به ابهام رسانده است.  براساس اين توافق‌نامه کشورهاي جهان پذيرفته‌اند اقداماتي جدي و مهم در راستاي کاستن از سهم خود در توليد گازهاي گلخانه‌اي انجام دهند. يکي از اصلي‌ترين و بزرگ‌ترين کشورها نيز ايالات متحده آمريکاست که پس از چين بيشترين حجم گازهاي گلخانه‌اي مخرب براي جو زمين را توليد مي‌کند. 

اين کشور براي سال‌هاي متمادي حاضر به امضاي توافق زيست‌محيطي براي کاستن از اين گازها نبود؛ بااين‌حال سال گذشته و در خلال همايش جهاني تغييرات اقليمي در پاريس COP٢١ به اين مسئله مهم تن داد و توافق‌نامه را امضا کرد. بااين‌حال با پیروزی دونالد ترامپ، منتخب غيرعادي و عجيب مردم آمريکا، سرنوشت اين توافق که کمتر از دو ماه پيش در سازمان ملل به تصويب قطعي و نهايي رسيد، در هاله‌اي از ابهام فرو رفته است؛ چراکه ترامپ در کوران رقابت‌هاي انتخاباتي به اين موضوع هم پرداخته بود و وعده لغو اين توافق‌نامه را داده بود.  

براساس اين توافق‌نامه هريک از کشورها قرار شد داوطلبانه برنامه‌هاي ملي خود موسوم به آی‌ان‌دی‌سی را براي مشارکت در اين مسير اعلام کنند که تا سال ٢٠٣٠ تا چه ميزاني مي‌توانند کاهش گازهاي گلخانه‌اي را داشته باشند. ايران نيز در همسويي با اين حرکت جامعه جهاني در آبان‌ماه سال گذشته برنامه اقدام مشترک ملي را تدوين و به تصويب هيأت وزيران رساند. اين برنامه شامل فعاليت‌ها و اقداماتي بود که در زمينه تعديل و کاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي و در زمينه سازگاري در بخش کشاورزي و جنگل‌ها بود و وزارتخانه‌هاي نفت، صنايع، جهاد کشاورزي، بهداشت و... نيز برنامه‌هاي خود را تحويل دادند. جمع‌بندي و برنامه‌ريزي صورت گرفت و اين برنامه به تصويب رسيد که براساس‌اين ايران نیز متعهد شده است.ترامپ و توافق پاريس

دراین‌باره معصومه ابتکار، رئيس سازمان حفاظت محيط‌زيست، در گفت‌وگو با «شرق» اعلام کرد و خبر داد: «براساس اين مصوبه هيأت ‌وزيران ايران کاهش چهاردرصدي توليد گازهاي گلخانه‌اي تا سال ٢٠٣٠ را تصويب کند و علاوه‌براين نيز، مصوب شد در صورت برداشتن و لغو همه تحريم‌ها عليه کشورمان، به صورت داوطلبانه ايران براي کاهش هشت درصد ديگر از توليد گازهاي گلخانه‌اي اقدام خواهد کرد؛ اما اين به شرطي است که جامعه جهاني کمک‌هاي بين‌المللي و فني مورد نياز، مشابه کمک‌هايي را که براي ديگر کشورها هم ارائه مي‌شود به ايران بدهند، دراين‌صورت ما تا ١٢ درصد کاهش گازهاي گلخانه‌اي را تعهد مي‌دهيم».

ابتکار همچنين افزود: «رسيدن به اين نتيجه و تصويب آن، حاصل دست‌کم يک ‌سال کار بين‌بخشي و بين‌دستگاهي بوده است و تمام دستگاه‌ها و وزارتخانه‌هاي کشور براساس اقداماتي که مي‌توانند انجام بدهند، آمادگي خودشان را در اين زمينه اعلام کردند. اين مصوبه نيز در چارچوب سياست‌هاي کلي ابلاغي مقام معظم رهبري براي اصلاح الگوي مصرف، بهينه‌سازي مصرف انرژي و برنامه اقتصاد کم‌کربني که دولت يک ماه پيش مصوب کرد، تصويب و همه اينها در اين مصوبه لحاظ شده است».

بر‌اساس‌اين، هيأت ‌وزيران دولت ايران تصويب کرده‌اند در صورت لغو تحريم‌ها تا ١٢ درصد از سهم خود در توليد گازهاي گلخانه‌اي را کاهش خواهند داد. براساس آمارهاي رسمي، ايران با توليد سالانه ٨٥٠ ميليون ‌تن گازهاي گلخانه‌اي يکي از ١٠ کشور اصلي دنيا در توليد اين گازهاست. ايران تلاش خواهد کرد تا ١٥سال ديگر يعني سال ٢٠٣٠ در حدود ١٩٠‌ ميليون‌ تن از حجم گازهاي گلخانه‌اي خود را کاهش دهد.

غير از ايران تاکنون ١٠٥ کشور جهان موافقت‌نامه پاريس را در مجالس کشور خود به تصويب رسانده‌اند. براساس اين موافقت‌نامه کشورهاي توسعه‌يافته موظف هستند تأمين مالي اين حوزه را انجام دهند و همچنين از محل صندوقي که تشکيل مي‌شود، حمايت‌هاي مالي براي کشورهاي درحال‌توسعه ازجمله ايران به وسیله کشورهاي توسعه‌يافته صورت ‌گيرد.

شهريورماه گذشته وقتي سگولن رويال، وزير محيط ‌زيست، انرژي و درياهاي فرانسه که رياست همايش  COP٢١ را برعهده داشت، به ايران آمده بود و در گفت‌وگويي با «شرق» در پاسخ به اين سؤال که چگونه مي‌توان ميزان پايبندي کشورهاي جهان به تعهدات خود در COP٢١ را سنجيد و در صورت عمل‌نکردن به اين تعهدات چه اقداماتي مي‌توان انجام داد، 

چنين پاسخ داد: «اين پرسش بسيار مهمي است و من به‌عنوان کسي که رياست COP٢١ را برعهده دارم، بايد بسيار فعال و پيگير باشم تا کشورهاي متعهد‌شده به توافق پاريس به تعهد خود عمل کنند که اين کار شامل سه مرحله مهم است، تصويب قراردادنامه در کشور خود، تنظيم برنامه ملي و پيگيري چشم‌اندازها و اهداف مرتبط با مذاکرات توافق پاريس ازجمله سه راهکار عمل‌کردن به اين تعهد است». رويال افزود: «نکته آخر اينکه درباره توافق‌نامه پاريس من در مجموع خوش‌بين هستم؛ چراکه آنچه با آن موافقت شده است، حتي به ‌لحاظ اقتصادي و توسعه پايدار و توليد اشتغال نيز براي کشورهاي متعهد به اجراي مفاد آن مفيد خواهد بود، براساس‌اين به نظر من کشورهايي که متعهد به اجلاس پاريس شده‌اند، به‌دليل اينکه از تکنولوژي و فناوري‌هاي جديد استفاده خواهند کرد، همکاري‌شان برد- برد خواهد بود؛ چراکه در زمينه مهندسي محيط‌زيستي و براي پيداکردن مواد جايگزين طبيعي و ايجاد گياهاني که کمتر از آب استفاده مي‌کنند، پيش‌قدم خواهند بود».

بااين‌حال حالا در آمريکا کسي به‌عنوان رئيس‌جمهوری انتخاب شده و دو ماه ديگر رسما قدرت را به دست مي‌گيرد که اصلا به اين توافق‌نامه خوش‌بين نيست و وعده لغو آن را هم داده است، معلوم نيست ترامپ پيش‌بيني‌ناپذير در آينده چه خواهد کرد؛ اما هرچه هست، مهم‌ترين توافق‌نامه محيط‌زيستي جهان حالا با رئيس‌جمهوري در آمريکا مواجه شده است که به‌هيچ‌وجه پيش‌بيني‌پذير نيست.

پیشینه ماجرا
ترامپ در توییتی در سال ٢٠١٢ نوشته بود مفهوم گرمایش جهانی «ساخته‌وپرداخته چینی‌ها» است تا با غیررقابتی‌‌کردن صنعت آمریکا به آن ضربه بزنند. اگرچه او پس از انتقاد شدید سندرز در رقابت‌های مقدماتی، در یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد که این تنها یک «شوخی» بوده، ولی بارها پیش از آن نیز گرمایش جهانی را با واژه‌هایی مانند «شایعه»، «مزخرف»، «افسانه» و «احمقانه» توصیف کرده و آن را مسئله‌ای خوانده بود که بر پایه «داده‌های دست‌کاری‌شده» بیان می‌شود. او در سال ٢٠١٤، گفته بود هدف از ربط‌دادن هر رویداد اقلیمی به گرمایش جهانی، اخذ مالیات‌های بیشتر است.

او همچنین در اظهارنظری جنجالی در جریان رقابت‌های ریاست‌جمهوری، به حامیانش قول داد که در صورت پیروزی، توافق پاریس را لغو خواهد کرد و واریز مالیات شهروندان آمریکایی را به حساب برنامه‌های تعدیل تغییرات اقلیمی سازمان ملل، متوقف‌ می‌کند. این گفته او واکنش منفی بسیاری به‌همراه داشت. سخنگوی سازمان ملل در واکنش، معاهده پاریس را «نتیجه تلاش پر از چالش رهبران جهان» خواند که ادامه‌ ‌حیات در زمین را تضمین می‌کند. 

همچنین مذاکره‌کننده ارشد اقلیمی چین در یک واکنش نه‌چندان‌معمول گفت در صورتی که آنها -آمریکا- بخواهند بر خروج از معاهده پاریس، پافشاری کنند، حمایت مردمی را نخواهند داشت و روندهای اجتماعی و اقتصادی کشورشان مختل خواهد شد. ترامپ همچنین، قوانین وضع‌شده از سوی آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا را برای توسعه تجارت و کسب‌وکار، «دست‌وپاگیر» خوانده بود و اعلام کرد در صورت پیروزی، این آژانس را منحل و «طرح اقدام اقلیمی» دولت اوباما را لغو خواهد کرد. ترامپ بارها مخالفت خود را با توسعه طرح‌های انرژی تجدیدپذیر بیان کرده است. 

او گفته بود علاقه‌ای به «طرح انرژی پاک» دولت اوباما ندارد؛ طرحی که هدف آن توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به میزان ٣٢ درصد تا سال ٢٠٣٠ است. ترامپ همچنین در توییتی در می ‌٢٠١٣ نوشته بود، کاربرد فناوری شکست هیدرولیکی (فراکینگ) برای استخراج گاز، آمریکا را به سمت استقلال در حوزه انرژی خواهد برد و با وجود کاهش بهای گاز طبیعی می‌تواند سود سرشاری را نصیب کشور کند. مدافعان فراکینگ همواره از آن به‌عنوان پلی بین کاربرد سوخت‌های فسیلی و آینده اقتصاد کم‌کربن یاد کرده‌اند درحالی‌که به گواه بسیاری از پژوهش‌ها، استفاده از فراکینگ، نه‌تنها باعث کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای نخواهد شد، بلکه متان آزادشده در آن، فرایند گرمایش جهانی را تشدید می‌کند.

 اظهارات غیرعلمی ترامپ درباره انرژی‌های تجدیدپذیر، گرمایش جهانی و تمایل او به گسترش استفاده از سوخت‌های فسیلی در زمان رقابت‌های ریاست‌جمهوری، نگرانی‌های فزاینده‌ای را نسبت به چشم‌انداز توسعه اقتصاد ‌کم‌کربن به‌دنبال داشت تا جایی که در سپتامبر ٢٠١٦، ٣٧٥ دانشمند آکادمی علوم آمریکا که در میانشان نام ٣٠ برنده جایزه نوبل هم به چشم می‌خورد، در نامه‌ای سرگشاده نسبت به عواقب ساده‌انگاری تغییرات اقلیمی هشدار دادند و آن را پدیده‌ای «واقعی»، «جدی» و «نیازمند توجه فوری» دانستند و از سیاست‌های حزب جمهوری‌خواه در قبال گرمایش جهانی انتقاد کردند.ترامپ و توافق پاريس

واکنش‌ها پس از پیروزی  
نیویورک‌تایمز در فهرستی که از گزینه‌های احتمالی ترامپ برای کابینه‌اش منتشر کرد، از جفری هالمستد و مایرون ایبل به‌عنوان گزینه‌های احتمالی ریاست آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا نام برد؛ نام‌هایی که زمزمه انتخابشان چندان به مذاق طرفداران محیط زیست خوش نیامده است.
مایرون ایبل که پیش از این مجله ساینتیفیک امریکن از او به‌عنوان ریاست تیم انتقالی آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا (EPA) نام برده بود، از شناخته‌شده‌ترین شکاکان تغییرات اقلیمی است. 

او همچنین، ریاست مرکز انرژی و محیط زیست نهاد محافظه‌کار «پژوهشکده سرمایه‌گذاری رقابتی» را برعهده دارد که سرمایه آن را غول نفتی اِکسون‌موبیل تأمین می‌کند؛ شرکت عظیمی که به نادیده‌انگاشتن گرمایش زمین مشهور است و تنها در یک مورد با بررسی ایمیل‌هایش مشخص‌ شد که اگرچه از ابتدای دهه ٨٠ از تغییرات اقلیمی آگاه بوده است، ولی به مدت ٣٠ سال پس از آن نیز، سرمایه لازم برای کار ناباوران به تغییرات اقلیمی را تأمین می‌کرد. انتخاب مایرون ایبل را می‌توان نشانه قصد ترامپ برای تغییرات بنیادین در سیاست‌های تعدیلِ تغییرات اقلیمی دولت اوباما دانست. مایرون ایبل پیش از این در گفت‌وگو با ونیتی‌فِیر، تغییرات اقلیمی را «یک روند معمول در طبیعت» خوانده و گفته بود: «گرمایش جهانی، چه یک پدیده انسان‌ساخت باشد، چه نباشد، به‌هرحال نگران‌کننده نیست». 

جفری هالمستد، دیگر گزینه احتمالی ریاست آژانس حفاظت از محیط زیست، معاونت این سازمان در کابینه محافظه‌کار جورج بوش را در کارنامه دارد. مایکل اوپنهایمر، استاد علوم زمین و روابط بین‌الملل دانشگاه پرینستون، به نیویورک‌تایمز می‌گوید انتخاب ترامپ می‌تواند توافق‌ پاریس را در «منطقه خطر» قرار دهد. او بر این باور است که رسیدن به اهداف توافق پاریس بدون «مشارکت فعال» آمریکا – بزرگ‌ترین تولیدکننده گازهای گلخانه‌ای پس از چین- ممکن نخواهد بود و «هرگونه عقب‌نشینی از برنامه‌های تعدیل تغییرات اقلیمی، کشورهای دیگر عضو این پیمان را در عمل به تعهدات خود، دلسرد خواهد کرد». 

آلدن مایر، مدیر سیاست‌گذاری و راهبرد «اتحادیه دانشمندان نگران تغییر اقلیم» – گروهی غیردولتی شامل پژوهشگران برجسته اقلیم و محیط زیست- می‌گوید: «سؤال اساسی اکنون این است که آیا در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ، با ترامپی روبه‌رو خواهیم بود که در رقابت‌های ریاست‌جمهوری دیدیم یا ترامپِ مسئولیت‌پذیرِ نطقِ پیروزی».

 ناتانیل کیلهین، معاون صندوق دفاع محیط زیست و اقلیم جهانی، امیدوار است ترامپ پس از ورود به کاخ سفید به نتایج بررسی‌هایی که نشان‌دهنده نگرانی اکثریت آمریکایی‌ها نسبت به تغییرات اقلیمی است توجه کند. او در گفت‌وگو با وب‌گاه علمی کوارتز، ضمن تأکید بر تأثیرات زیان‌بار تغییرات اقلیمی بر اقتصاد، می‌گوید: «هر تصمیمی از سوی رئیس‌جمهور آینده مبنی بر عقب‌نشینی از تلاش‌های اقلیمی، در درازمدت به ناپایداری اقتصادی در آمریکا منجر خواهد شد». 

مایکل‌ای وبر، استاد دانشگاه آستین و از مدیران مرکز پژوهشی انرژی‌های پاک این دانشگاه در گفت‌وگو با مجله ساینتیفیک امریکن می‌گوید مسئله اصلی اینجاست که آیا ترامپ و مایک پنس، معاون اول، از خروجی پژوهش‌های علمی در سیاست‌گذاری‌های آینده‌شان استفاده می‌کنند و آیا حاضرند از دانش به عنوان نیروی محرکه اقتصاد و رقابت در آمریکا حمایت کنند؟ اشاره او به نقش راهبردی است که پژوهش‌های علمی در سیاست‌گذاری‌های حوزه انرژی و محیط زیست ایفا می‌کنند.

 او می‌گوید اگر قرار باشد رفتار و نظرات گذشته آقای ترامپ و کارزار او را ملاک قرار دهیم، نمی‌توانیم خیلی خوش‌بین باشیم. پیروزی ترامپ با برگزاری بیست‌ودومین کنوانسیون تغییرات اقلیم در مراکش (COP٢٢) هم‌زمان شده است. واکنش این کنوانسیون به انتخاب ترامپ در ظاهر خوش‌بینانه است. 

پاتریشیا اسپینوزا، رئیس اجرائی کنوانسیون تغییرات اقلیمی سازمان ملل (UNFCC‌)در واکنش به پیروزی ترامپ، ضمن تبریک به رئیس‌جمهور منتخب اظهار امیدواری کرد که کنوانسیون بتواند با کابینه جدید آمریکا در راه اجرای طرح‌های تعدیل تغییرات اقلیمی گام بردارد. 

بان کی‌مون نیز در بیانیه‌ای جداگانه اعلام کرد روی کابینه جدید، برای تقویت همکاری‌های بین‌المللی حساب باز می‌کند. اریک سولهایم، رئیس برنامه زیست‌محیطی سازمان ملل (UNEP) در گفت‌وگو با آبزرور تلویحا تأیید کرد اظهارنظرهای ترامپ در رقابت‌های انتخاباتی یک «عدم اطمینان» را درباره آینده ایجاد کرده، ولی با وجود این، مطمئن است تلاش‌ها برای پیروزی در تعدیل تغییرات اقلیمی موفقیت‌آمیز خواهد بود و «هیچ راه بازگشتی در موضوع تغییرات اقلیمی وجود ندارد». 

صلاح‌الدین مزوار، وزیر خارجه مراکش نیز پس از پیروزی ترامپ گفت اطمینان دارد همه کشورها به تعهداتشان در قبال تعدیل تغییرات اقلیمی پایبند خواهند بود. با وجود این، به نظر می‌رسد این پیام‌های خوش‌بینانه تأثیری در کاهش نگرانی فعالان و تحلیلگران محیط زیست نداشته است و ‌چنان‌که گاردین می‌نویسد بسیاری از فعالان و دانشمندان محیط زیست حاضر در کنفرانس اقلیمی مراکش را در «شک و ترس» فرو برده است؛ چراکه «ترامپ بارها با اظهارنظرهایش،

٤٠ سال مشاهدات علمی تغییرات اقلیم را زیر سؤال برده است». ژو جی، معاون مرکز ملی استراتژیک تغییرات اقلیمی چین و از حاضران در همایش اقلیمی مراکش در اظهار نظری که می‌توان در آن نشانه‌های نگرانی را دید، می‌گوید: «همکاری اقلیمی بین آمریکا و چین نیازمند وضع اولویت‌ها و استراتژی‌های جدیدی است».

 تأکیدات ترامپ بر توقف کمک‌های مالی ایالات متحده به کشورهای درحال‌توسعه و «صندوق سبز اقلیم» برای تعدیل تغییرات اقلیمی نیز باعث نگرانی این کشورها شده است. «صندوق سبز اقلیم: GCF» نهادی است زیر نظر سازمان ملل که سالانه صد میلیارد دلار برای کنترل تغییرات اقلیمی به کشورهای درحال‌توسعه کمک می‌کند. با وجود همه این نگرانی‌ها، مدیران ارشد صلحِ سبز به عنوان یکی از مؤثرترین گروه‌های زیست‌محیطی جهان، در مراکش اعلام کرده‌اند با وجود پیروزی ترامپ، «جدی‌تر از گذشته برای تعدیل تغییرات اقلیمی و دعوت مردم برای پیوستن به این جنبش جهانی تلاش خواهند کرد». 

مایکل برون، رئیس «سیرا کلوب»، بزرگ‌ترین گروه محیط‌زیستی آمریکا، بر این باور است که خروج آمریکا از توافق پاریس برای ترامپ بسیار مشکل خواهد بود؛ چراکه در این‌ صورت با مخالفت سازمان‌یافته مردمی روبه‌رو خواهد شد که با او در دادگاه‌ها، بازارها و خیابان‌ها می‌جنگند».
 
* پژوهشگر محیط زیست
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین