کد خبر: ۳۱۷۸۰
تاریخ انتشار: ۰۸ ارديبهشت ۱۳۹۵ - ۰۰:۱۶
در میان چالش های زیست محیطی ایران آلودگی هوا ملموس ترین و مشهودترین تهدید است.
آرش یوسفیزیست بوم/آرش یوسفی*:  محیط زیست به عنوان موهبتی الهی، مجموعه ای است از منابع انرژی، مواد بی جان (آب، خاک و هوا) و موجودات جاندار (گیاهان، جانوران و انسان) که این عوامل پیوسته در ارتباط با یکدیگر بوده و در جهت تداوم جهان هستی و بقای حیات لازم و ملزوم یکدیگرند. 

بخش اول این مطلب را با عنوان چالش خاک را اینجا بخوانید.

چالش دوم آلودگی هوا

زندگی بدون سه چیز شیرین و گوارا نمی شود؛ هوای پاک و تمیز، آب فراوان و گوارا و زمین بارور و حاصلخیز. (امام صادق (ع))

 1- آلودگی هوا 
    هوا گازی است بی رنگ، بی بو که مخلوطی است از گازها و عناصر مختلفی همچون اکسیژن، هیدروژن، نیتروژن (ازت)، گاز کربنیک، بخار آب  و... . قسمت اعظم هوا یعنی 78 درصد حجم آن را ازت تشکیل می دهد، 21 درصد آن اکسیژن و تنها یک درصد باقیمانده مخلوطی از سایر گازهای تشکیل دهنده هواست. اکسیژن موجود در هوا منبع حیات است و بدون آن موجودات قادر به زندگی نیستند. زیرا مقدار متوسط هوایی که یک انسان بالغ در یک شبانه روز تنفس می کند 15 کیلو گرم است. در نتیجه زندگی انسان وابسته به استنشاق هوا و اکسیژن موجود در آن است، انسان بدون آب و غذا می تواند چند روزی زندگی کند اما بدون هوا بیش از سه دقیقه زنده نمی ماند. 
 در میان چالش های زیست محیطی ایران آلودگی هوا ملموس ترین و مشهودترین تهدید است. آلودگی هوا عبارت است از حضور مواد نامطلوب در هوا به مقداری که بتواند بر انسان، گیاه، جانوران و یا مواد و مصالح تاثیر گذاشته و اثر نامطلوب ایجاد نماید. پدیده آلودگی هوا با پیشرفت تکنولوژی،  توسعه صنعت و بهبود وضعیت اقتصادی، افزایش جمعیت و گسترش شهر نشینی و نیز شرایط خاص اقلیمی و جغرافیایی رابطه مستقیم دارد. آلوده کننده های هوا یکی از مهمترین عوامل آلودگی محیط زیست محسوب می شوند چون که نه تنها مستقیما سلامتی انسان و موجودات زنده را به خطر می اندازد، بلکه بطور غیر مستقیم از طریق آلوده کردن قطرات باران، آبهای سطحی، خاک و گیاهان را آلوده نموده و زندگی موجودات زنده را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. 
بررسی جامع چالش های محیط زیست در ایران(قسمت دوم)
در سال 2014، سازمان بهداشت جهانی، نتایج مطالعات خود را در خصوص بیماری‌های مرتبط با آلودگی هوا بر اساس بررسی های انجام شده منتشر نمود که مشخص نمود که در حدود 7 میلیون نفر مرگ و میر در سطح جهان ناشی از آلودگی هوا طی سال 2012 را ثبت نموده که این آمار 12% از کل نرخ مرگ و میر جهانی است. آمار مرگ و میر ارائه شده بیش از دو برابر نتایج ارائه شده گذشته بوده و در حال حاضر آلودگی هوا به عنوان مهم‌ترین خطر زیست محیطی بر سلامت در سطح جهانی مطرح می‌باشد. آلودگی هوا در مقیاس کوچک و محلی، از مزاحمت های ساده برای سلامتی انسان نظیر سردرد، سرگیجه، خستگی، بدخلقی و ایجاد حساسیت های کوتاه مدت تا بیماری های خطرناک و صعب العلاج همچون آلرژی های شدید، آسم، ایجاد آسیب های سلامتی در کودکان به ویژه جنین و نوزادان، تشدید بیماری های قلبی، ایجاد برونشیت و بیماری های مزمن ریوی، ایجاد سرطان ریه، خون و مرگ و میر زودرس را باعث می شود.  در حد جهانی نیز  مسائلی چون تخریب لایه ازن،  ایجاد باران های اسیدی، گرمایش جهانی دمای زمین را ایجاد می کند.  همچنین آلودگی هوا باعث ایجاد امراض و آسیب های مختلف در گیاهان و جانوران شده و اثرات غیر قابل جبرانی را بر اموال و ساختمان ها به ویژه آثار باستانی و میراث فرهنگی می گذارد.
مهمترین منابع آلودگی هوا در ایران عبارتند از ؛ وسایل نقلیه موتوری، کارخانجات صنعتی و نیروگاه ها،      سیستم های گرمایش خانه ها، ادارات، و احدهای تجاری و خدماتی، آتش سوزی (جنگل ها، مراتع، مزارع و یا زباله ها)، طوفان ها و گرد و غبار.  
بررسی جامع چالش های محیط زیست در ایران(قسمت دوم)
 1-1  چالش های زیست محیطی هوا در ایران
1-1-1  آلودگی هوای کلان شهرها
    آخرین برآورد بانک جهانی نشان می دهد که خسارات سالیانه آلودگی هوا در ایران ۱۴ هزار و ۴۲۰ میلیارد ریال معادل ۶/۱ درصد تولید ناخالص داخلی است ، خسارت مرگ ومیر ناشی از آلودگی هوای شهری سالانه ۶۴۰ میلیون دلار معادل ۵ هزار و صد میلیارد ریال یعنی۵۷/۰ درصد از تولید ناخالص داخلی است . بر همین اساس، خسارات سالانه‌ آلودگی هوا در ایران تا سال ۲۰۱۶ میلادی حدود ۱۶ میلیارد دلار برآورد شده است. همچنین آمار وارقام نشان می دهند که شهرهای ایران از آلوده ترین شهرهای جهان هستند. طبق ارزیابی های سازمان جهانی بهداشت از این لحاظ اهواز ،کرمانشاه، سنندج حتی از تهران هم وضعیت بدتر ی  دارند و از جمله ده شهر آلوده دنیا می باشند حال به این فهرست اضافه کنید نام چند کلان شهر دیگر آلوده کشور شامل مشهد، اصفهان، تبریز، شیراز، کرج و اراک که به همراه تهران و اهواز 8 کلان شهر آلوده کشور از نگاه دولت  می باشند. آلودگی هوا از جمله پیامدهای زیست محیطی رشد بی رویه شهرهای بزرگ است که ناشی از عوامل عمده ای از قبیل افزایش جمعیت، افزایش تعداد خودروها، غیر استاندارد بودن خروجی اگزوز اتومبیل ها، کیفیت نامطلوب و   پایین تر از استاندارد بودن سوخت، تردد خودروهای فرسوده و از رده خارج، نزدیکی مراکز صنعتی همچون کارخانجات و نیروگاه ها به شهرها و غیر استاندارد بودن خروجی دودکش های اینگونه مراکز می باشد.    
وزارت بهداشت سال‌هاست با تکیه بر داده‌هایی که به آمار کیو (Q) معروف است، براساس شاخص‌های جهانی مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوای شهرهای بزرگ کشور را ثبت می‌کند.براساس آمار رسمی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ، سالانه در شهر تهران بیش از 4 هزار و 400 نفر بر اثر آلودگی هوا می‌میرند؛ در واقع به ازای هر  24 ساعت 12 نفر در تهران بر اثر آلودگی هوا به کام مرگ می‌روند به‌عبارت دقیق‌تر در هر 2 ساعت یک نفر. تردد خودرو ها و کارخانجات صنعتی فعال موجود در مجاورت و یا بعضا داخل شهرها اصلی ترین دلایل ایجاد آلودگی هوا در شهرهای کشور می باشد.  
مهمترین عامل آلاینده هوای کلان شهرهای کشور از سوی محققان و کارشناسان خودروها اعلام شده و  بیش از 75 درصد آلودگی هوا ناشی از تردد خودروها در شهرهای کشور است. در حالیکه در زمان پیروزی انقلاب در حدود  یک میلیون و 200 هزار خودرو در کشور وجود داشته است الان تعدادآن بهبیش از 17 میلیون خودرو رسیده و پیش بینی می شود که طی دو دهه آینده این میزان به 50 میلیون دستگاه افزایش یابد. در تهران به عنوان پایتخت و پر جمعیت ترین شهر ایران بیش از 3 میلیون خودرو در حرکت است و بیش از 3 میلیون موتورسیکلت نیز در شهر تهران تردد می‌کند همچنین روزانه در حدود 1500 خودرو نیز در تهران شماره‏ گذاری می‏شوند، در حالیکه تعداد خودروهای  از رده خارج بسیار کمتر است.  براساس مطالعات طرح جامع حمل‌ و نقل و ترافیک شهر تهران،  هر خودرو به ازای هر کیلومتر 64 گرم آلودگی تولید می‌کند. اگر هر سفر شهری بطور میانگین در حدود  9 کیلومتر در نظر گرفته شود و هر خودرو به ازای هر سفر شهری بیش از نیم کیلوگرم آلودگی هوا تولید ‌کند (هر موتورسیکلت نیز در شهر تهران به اندازه خودروهای شخصی آلودگی تولید می‌کند). با تکیه بر این مطالعات در تهران بیش از 16 میلیون سفر شهری انجام می‌شود که حدود 50 درصد آن از طریق وسایل حمل‏ونقل‏ عمومی و 50 درصد باقی از طریق خودروهای شخصی یا مسافرکش‏ ها صورت می‏گیرد (سفر حدود 16 میلیونی در 12 تا 13 ساعت) این به‌ معنای آن است که در هر روز  بیش از 10 هزار تن آلودگی وارد هوای پایتخت می‌شود. بنا به اعلام رئیس مرکز کنترل کیفیت هوای شهر تهران، فقط روزانه 8 تن ذرات معلق در نتیجه ترافیک تهران تولید می شود. فقط کافی است تصور کنید که این حجم از آلودگی وارد ریه شهروندان تهرانی و یا شهروندان سایر کلان شهرهای آلوده کشور می‌شود. گاه به لطف باد و باران این آلودگی‌ها به چشم نمی‌آید اما در روزهایی که هوا سنگین می‌شود، آلودگی به هیأت سایه سنگین مرگ بر فراز پایتخت و شهرهای آلوده کشور در می‌آید. 
بررسی جامع چالش های محیط زیست در ایران(قسمت دوم)
مشکل دیگری که شهرها با آن مواجه می باشند گرم تر بودن هوا می باشد که از آن با عنوان جزیره حرارتی نام برده می شودکه بیشتر در هنگام شب یا بامداد رخ می دهد. ساختمان های نامنظم و بی قاعده موجود در کلان شهرهایی همچون تهران نماینگر اینگونه جزایر حرارتی است. در واقع انرژی ورودی خورشید موجب تبخیر آب گیاهان و و خاک در مناطق غیر شهری می شود که ایجاد بخار آب در هوای اینگونه مناطق مانعی برای گرم شدن بیش از حد هوا می باشد ولی در شهرها سطوح تیره رنگ خیابان ها و معابر و نیز سقف و نمای بیرونی ساختمان ها، گرمای نور خورشید و نیز حرارت تولید شده توسط خودروها را جذب نموده  و آن را طی شب به آهستگی به هوا منعکس و روند کاهش دما و حنک شدن هوا در شهرها کند می نماید. به همین دلیل معمولا در مناطق مسکونی کلان شهرها دمای هوا از 2 تا 15 درجه سانتیگراد بیشتر از سایر مناطق اطراف، باغات و     پارک ها می باشد که دارای آب نما، برکه های آب، فضای سبز و درختان بیشتری می باشند. 
مرگ سالانه بیش از 4 هزار و 400 شهروند در تهران و بیش از 3 هزار و 200 نفر در مشهد و 2 هزار و 700 نفر را در اصفهان به کام خود می‌کشد. آمارهای اعلام نشده در سایر شهرهای دیگر نیز بیانگر بروز یک فاجعه    زیست‌ محیطی در شهرهای بزرگ کشور است. اما همین که هوای این شهرها کمی به شرایط سالم نزدیک می‌شود، آلودگی هوا نیز فراموش می‌شود و بحران هر ساله این شهرها رنگ می‌بازد. نتایج برنامه ها و اقدامات صورت گرفته برای کاهش آلودگی هوای شهر تهران و کلان شهر دیگر آلوده کشور  نیز پس از گذشت تقریبا 30 سال همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. طرح‌های بازدارنده ای همچون افزایش محدوده طرح ترافیک، تردد زوج و فرد خودروها، تعطیلی مدارس و ادارات  تنها حربه مقابله با آلودگی هوا در روزهایی است که سخت ‌تر می‌شود نفس کشید. شاید این روزها آسمان پایتخت و شهرهای بزرگ کشور کمی آبی‌تر بنظر برسد اما این فاجعه هر روز بر فراز شهرهای بزرگ کشور پرسه می‌زند.

1-1-2 آلودگی هوای صنایع
    آلودگی هوای ناشی از فعالیت های ناشی از فعالیت های تولیدی در اکثر شهرهای کشور ملموس است و سهم عمده ای را بر عهده دارد. آلودگی هوای ناشی از صنعت عمدتا مربوط به صنایع بزرگ شیمیایی و پتروشیمی، پالایشگاه های نفت و گاز، نیروگاه ها، سیمان، صنایع معدنی و ذوب فلزات می باشد و در مراکز و شهرک های صنعتی که اینگونه صنایع استقرار یافته اند، آلودگی هوا بسیار زیاد می باشد. 
بررسی جامع چالش های محیط زیست در ایران(قسمت دوم)
مجتمع های سیمان فارس، تهران، اصفهان، آبیک، دورود و... که روزانه ده ها تن گرد و غبار  را در فضا پخش می کنند، صنایع مرتبط با نفت و گاز و پتروشیمی فعال در اهواز، آبادان، ماهشهر و عسلویه که این مناطق را به آلوده ترین  مراکز صنعتی کشور تبدیل نموده اند، کارخانجات ذوب آهن و فولاد مبارکه اصفهان که علاوه بر      آلاینده های معمول بخارات و غبار آلوده به آهن، آرسنیک و سرب را نیز در هوا تخلیه می کنند، کارخانه های مس سرچشمه و شهید باهنر کرمان و سونگون تبریز، سرب و روی زنجان و... که روزانه مقادیر قابل توجهی گازها و غبار آلوده به مس،سرب و روی را وارد محیط زیست می کنند، تجمع واحدهای صنعتی تراکتور سازی، ماشین سازی، لیفتراک سازی، پیستون سازی، فورمیکا سازی، واحدهای ریخته گری، مجتمع پتروشیمی، پالایشگاه، نیروگاه و... که حاشیه غرب، جنوب غربی و نیز شرق شهر تبریز را احاطه نموده است، تجمع کارخانجات خودرو سازی ایران خودرو، سایپا، پارس خودرو و... همچنین انبوهی از صنایع بزرگ و کوچک دیگر در محدوده میانی کلان شهرهای تهران و کرج ( با فاصله حدود 50 کیلومتر)، کارخانجات آجر پزی و کاشی سازی در یزد، کارخانجات تولید قیر و آسفالت سازی ها در مجاورت اغلب شهرهای کشور، تنها نمونه هایی از آلودگی هوای ناشی از صنایع می باشد که سلامتی کارکنان و مردم ساکن در شهرهای مجاور این واحدهای صنعتی را تهدید می نماید.   
در کلان شهرهای آلوده کشور نظیر اهواز، تبریز و اراک صنایع نقش قابل توجهی در آلودگی هوای این شهرها ایفا می کنند. ولی در این زمینه شهر اراک منحصر بفرد می باشد چرا که بیش از 75 درصد آلودگی هوای این شهر ناشی از صنایع می باشد. وجود صنایع بزرگی چون آلومینیم سازی، ماشین سازی، واگن سازی پارس، کمباین سازی، آذرآب، هپکو و... که در داخل و یا حاشیه شهر اراک استقرار یافته اند این شهر را به یکی از آلوده ترین شهرهای کشور تبدیل نموده است.   

1-1-3  پدیده گرد و غبار
    طی حدود ده سال گذشته تهديدی جديد و آنی از آن سوی مرزهای غربی ايران شروع شده که در خارج از منطقه چندان شناخته شده نيست و عامل آن ذرات کوچک گرد و خاک و غبار می باشد. گرد و غبار یا ریزگرد توده‌ای از ذرات جامد ریز غبار و گاه دود و … است که در جو پخش شده و دید افقی را میان ۱ تا ۲ کیلومتر محدود می‌کند و برای بیماران تنفسی بسیار زیان‌آور است. 
سرچشمه اصلی ریزگرد در ایران جریان‌های خشک هوا و نا پایداری جوی در صحراهای عربستان، عراق، کویت، اردن و سوریه و حتی بخشی از صحرای آفریقا و نیز  عدم توجه به محیط زیست و بیابان‌زدایی در عراق می باشد که باعث خشک‌شدن بسیاری از باتلاق‌های عراق و ایجاد نواحی غبارساز شده‌است. در گذشته سه کشور ایران، عراق، و عربستان به‌صورت مشترک هزینه‌های مالچ‌پاشی این زمین‌ها را تأمین می‌کردند و تمام زمین‌ها در فصل خاصی از سال مالچ‌پاشی می‌شدند. مالچ نوعی فراورده چسبنده نفتی است که برای تثبیت شن‌های روان در بیابان‌ها استفاده می‌شود. جنگ عراق و تغییر رویه این دولت‌ها در دهه ۲۰۰۰ میلادی سبب فراموشی این کار، و در نتیجه افزایش ریزگرد در خوزستان، غرب ایران، و سرانجام تقریباً در سراسر ایران شد. در  چند مورد وقوع طوفان در سال 1393 ، بیشترین میزان ریزگرد در سه دهه اخیر وارد ایران شد و ترکیب این غبار با آلاینده‌های شهری ریزگردهای خطرناکی را تولید کرد که صدها شهروند را به ویژه در اهواز و سایر شهرهای استان خوزستان راهی بیمارستان ها و مراکز درمانی نمود.
علاوه بر عوامل تاثیر گذار با منشأ خارجی، خشکسالی، کاهش بارندگی و میزان رطوبت هوا، فقدان پوشش گیاهی مناسب، تخریب مناطق جنگلی و مراتع کشور ، بهره برداری بی رویه و روز افزون از منابع آب زیر زمینی و کاهش میزان رطوبت خاک ها و خشک شدن تالاب ها در کشور باعث تشدید این پدیده در ایران شده بطوریکه حتی استان هایی نظیر سیستان و بلوچستان و کرمان نیز با این مشکل دست به گریبان  هستند. در شرایط فعلی بیش از 20 استان به ویژه استان های غرب و جنوب غرب کشور بطور جدی با این پدیده درگیر می باشند که در برخی از موارد دامنه گسترده ای از کشور حتی تا دامنه های جنوبی رشته کوه البرز و شهر تهران را هم تحت تاثیر قرار می دهد. 
بررسی جامع چالش های محیط زیست در ایران(قسمت دوم)
1-1-4  تغییرات آب و هوایی
   گازهای دی اکسید کربن، گاز طبیعی (متان)، اکسید ازت، انواع فریون (CFC ها)، ازن و بخار آب از جمله گازهای گلخانه ای می باشند که می توانند تا مدت زیادی حرارت را در خود نگه دارند. امروزه افزایش بی رویه و بیش از حد این گازها در جو زمین باعث بالا رفتن دمای هوای زمین و اقیانوس ها شده که الگوهای طبیعی گردش آب و هوا را در پی داشته است. در صورتیکه آب و هوا تغییر کند آب و هوای جایی مثل شهرکرد که هوای سرد و کوهستانی دارد، گرمتر می شود و یا هوای شهری مانند بندر عباس گرم و خشک تر می شود. امروزه  به شکل کاملا محسوسی این گرم شدن دما از طریق افزایش تعداد روزهای گرم سال و نیز میزان اعتراض ها و شکایات مردم در خصوص گرم و خشک تر شدن هوا در تابستان ها و زمستان ها و  همچنین میزان کاهش بارندگی ها خصوصا بارش برف در  نقاط مختلف کشور قابل درک است. افزایش دمای زمین منابع آب شیرین، منابع غذایی و کشاورزی را تحت تاثیر قرار می دهد. مقدار آب دریاها در اثر ذوب شدن یخ های قطبی افزایش یافته و سطح آب های آزاد ممکن است طی سال های آینده از چند سانتی متر تا حداکثر یک متر بالا بیاید. در اینصورت زندگی مردم ساحل نشین و نیز  سرمایه گذاری های صورت گرفته در سواحل و جزایر آسیب دیده و به زیر آب خواهد رفت. بر اساس برسی های صورت گرفته درجه حرارت متوسط کشور در مقایسه با سال های گذشته 1/1 درجه سانتیگراد افزایش پیدا کرده که به تبخیر بیشتر آب و کاهش منابع در دسترس منجر شده است. 
مهمترین عامل افزایش دمای کره زمین در سال های گذشته بر اثر افزایش میزان گاز دی اکسید کربن ناشی از فعالیت های انسانی بوده است، فعالیت هایی چون صنایع و کارخانجات،استخراج و پالایش نفت و گاز،  استفاده از سوخت های فسیلی(زغال سنگ، نفت و گاز) برای تولید انرژی در نیروگاه ها و نیز حمل و  نقل، تخریب و نابودی جنگل ها.  انستیتو جهانی منابع طبیعی به تازگی (در سال 2015) آماری را منتشر کرده است که براساس آن کشورهایی که بالاترین میزان تولید گازهای گلخانه‌ای را دارند رتبه‌بندی کرده‌ است و بر اساس آن ایران در مقام دهم است و با تولید 1.65 درصد کل گازهای گلخانه‌ای جهان، سالانه 715 میلیون تن دی اکسیدکربن تولید می‌کند. ولی اینکه فقط در میان 10 کشور اول جهانیم خود مسأله اصلی نیست، مسأله اصلی اینجاست که چطور با جمعیت کمتر، صنایع ضعیف‌ تر و تولید کمتر، ما این رتبه را کسب کرده‌ایم زیرا که تمام کشورهایی که در صدر این فهرست قرار دارند (یعنی چین، آمریکا،  اتحادیه اروپا، هند، روسیه، ژاپن، آلمان، کانادا، بریتانیا و کره جنوبی) همه جزو کشورهایی هستند با صنایع بزرگ، اغلب با جمعیت بالاتر از ما و میزان تولید بسیار بالاتر از ما !!!
  
1-1-5  بارش باران های اسیدی
     یکی از جدی ترین مشکلات محیط زیستی که امروزه بسیاری از مناطق دنیا با آن روبرو هستند، باران اسیدی است که به نزولات آسمانی  اطلاق می شود که قدرت اسیدی آن بطور قابل توجهی بیش از باران طبیعی است. آلاینده هایی نظیر  اکسیدهای کربن،گوگرد و ازت که به واسطه حمل ونقل، نیروگاه ها، صنایع، سوزاندن زباله ها و موارد دیگر سالانه میلیون ها تن از آنها وارد جو می شود، با بخار آب واکنش داده و تولید اسید می نماید.    باران های اسیدی بر سلامتی انسان ها تاثیر گذار بوده و نیز سبب آلودگی منابع آبی، کاهش حاصلخیزی خاک، آسیب به گیاهان و مزارع و باغات، خسارت به آبزیان و مراکز پرورش و تولید ماهی، تخریب اموال و ساختمان ها و... می شود.
بررسی جامع چالش های محیط زیست در ایران(قسمت دوم)
1-1-6 تخریب لایه ازن
یکی از مسائلی که در سال های اخیر نگرانی هایی را ایجاد نمود مشکل کاهش ضخامت لایه ازن و ایجاد حفره در آن می باشد. لایه ازن لایه محافظ حساسی از گاز طبیعی ازن (O3) است که در فاصله 16 تا 48 کیلومتری از سطح زمین قرار گرفته و همانند صافی، کره زمین را در برابر اثرات مخرب امواج ماورای بنفش نور خورشید محافظت می کند. تابش فرابنفش موجب بروز سرطان پوست و ضایعات پوستی و چشمی در انسان می شود و به گیاهان نیز صدمه می زند. هرگاه از مقدار لایه ازن 10 درصد کم شود، مقدار تابشی که به سطح زمین می رسد تا 20 درصد افزایش می یابد. ترکیبات فلوئورو کربن ها (CFC ها) عامل اصلی از بین بردن لایه ازن می باشند. از این ترکیبات بطور گسترده در دستگاه های سرد کننده و سیستم های خنک کننده ، ضد عفونی کردن و نگهداری مواد غذایی در بخش کشاورزی و نیز افشانه ها (اسپری ها) استفاده می شده که تلاش می شود به جای این ترکیبات هر چه بیشتر استفاده از مواد جایگزین که بر لایه ازن بی تاثیر می باشند (مواد دوستدار ازن) مورد توجه قرار گیرد.  

1-1-7  آلودگی صوتی
     سر و صدا یا آلودگی صوتی به صدای ناخواسته که موجب برهم زدن آرامش در زمان استراحت و یا تمرکز افراد در حین انجام کار می شود، اطلاق می گردد که میزان آن با واحد دسی بل سنجیده می شود. صداهای با شدت بیش از 60 دسی بل برای انسان آزار دهنده و نامطبوع هستند و صداهای بیش از 120 دسی بل باعث اختلال و آسیب در اندام های شنوایی شده و در صورت افزایش و یا تداوم می تواند منجر به کری موقتی یا دائم در انسان شود. همچنین سر و صدا می تواند علاوه بر اختلالات شنوایی باعث خستگی، برهم خوردن تمرکز، حواس پرتی، استرس، اختلالات خواب، اختلالات عصبی، اختلالات سیستم گوارشی و سوء هاضمه و افزایش ضربان قلب و فشار خون شود. امروزه اغلب شهرهای کشور با مشکل آلودگی صوتی مواجه می باشند که ناشی از تردد خودروهای قدیمی و فرسوده،  ترافیک شهری، تردد شبانه خودروهای سنگین، تردد موتور سیکلت، ایجاد بزرگراه های غیر استاندارد در شهرها و در مجاورت منازل مسکونی و ادارات، وجود فرودگاه و راه آهن در     محیط های مسکونی، انجام فعالیت های ساختمانی و عمرانی، مشاغلی چون آهنگری ، صافکاری ، نجاری، تجهیزات و دستگاه های موجود در محیط های کار و زندگی و... می باشد.

1-1-8  آلودگی امواج
       امواج الکترومغناطیس گونه ای از انرژی تشعشعی است که دارای طیف بسیار گسترده ای است و از امواج با فرکانس 10 هرتز  شروع شده و به امواج کیهانی با فرکانس 1021 هرتز ختم می گردد. امواج مایکروویو هم طیفی از امواج الکترومغناطیس هستند که محدوده فرکانسی آنها 300 مگا هرتز تا 300 گیگا هرتز می باشند.  امروزه در شهرهای کشور به دلایل مختلف میزان این امواج به شدت افزایش یافته است. مهمترین منابع ایجاد آلودگی امواج در کشور عبارتست از ؛ استفاده از تلفن های همراه غیر استاندارد که بصورت قاچاق وارد کشور    می شود، آنتن های سیستم های مخابراتی و تلفن همراه (بی تی اس)، سیستم های اینترنت وایمکس، خطوط انتقال برق (دکل های برق فشار قوی)،  فرستنده های امواج رادیویی، تجهیزات مخابراتی بی سیم، تجهیزات الکترونیکی بی سیم (وایرلس)، سیستم های رادار، پارازیت ها، مایکروفرها و لوازم و تجهیزات برقی همچون  رایانه ، دستگاه های کپی و... .
بررسی‌ها نشان می دهد كه استفاده از تلفن همراه و تشعشعات ناشی از امواج الکترومغناطیس خطرات فراوانی دارد و سلامتی انسان را با مخاطرات جدی مواجه می کند ؛ خطر افزایش فعالیت مغز را در طی ساعات اولیه خواب دو برابرمی كند ، احتمال ابتلا به سرطان های خون و مغز و ایجاد تومورهای مغزی (درسمتی كه بیشتر از تلفن همراه استفاده می شود) زیادتر  می شود، به اعصاب دور گوش آسیب های جدی وارد  می شود و تومورهای اعصاب شنوایی در استفاده كنند گان از تلفن همراه حدود سه برابر افزایش می یابد .همچنین در زنان باردار باعث به خطر افتادن سلامت جنین و سقط جنین شده و نیز در کودکان خطر ابتلا به صرع، کاهش حافظه، اختلالات خواب را افزایش می دهد.

1-2  برخی راهکارها برای بهبود وضعیت موجود
2- کنترل وسایل نقلیه
توسعه کمی و کیفی ناوگان حمل و نقل عمومی در شهرها
تشویق به استفاده از وسایل نقلیه عمومی به جای خودرو شخصی
از رده خارج نمودن خودروهای قدیمی و فرسوده
کنترل و کاهش ترافیک در شهر ها
جلوگیری از تردد خودروهای دارای نقص فنی و آلاینده
معاینه فنی منظم خودروها از لحاظ کنترل انتشار آلاینده ها
ارتقای کیفیت سوخت های تولیدی و یا وارداتی مطابق با استانداردهای معتبر و روز دنیا
گاز سوز نمودن خودروها
سرمایه گذاری در تولید و ترویج خودروهای هیبریدی (برقی) و سازگار با محیط زیست
بهبود کیفیت خودروهای تولیدی در داخل کشور از لحاظ نصب تجهیزات کاهنده آلاینده ها و نیز کاهش مصرف سوخت مطابق با استانداردهای معتبر و روز دنیا و یا جایگزین نمودن تولید و یا وارادات خودروهای ارزان قیمت با کیفیت و فناوری روز دنیا به جای خودرو های تولید شده در کشور که آلاینده محیط زیست می باشند.

2- کنترل صنایع
تغییر سوخت مورد استفاده در صنایع و استفاده از گاز طبیعی
رعایت ملاحظات محیط زیستی در احداث شهرک های صنعتی و کارخانجات جدید
تهییه گزارش ارزیابی اثرات زیست محیطی برای اجرای طرح ها و پروژه های صنعتی و عمرانی جدید
استفاده از سیستم های کنترل و نظارت لحظه ای و هوشمند (آنلاین) آلاینده ها در صنایع
اصلاح فرآیندها و عملیات تولید در صنایع در جهت کاهش آلاینده ها و نیز مصرف انرژی
نصب تجهیزات کاهنده آلاینده های هوا
به روز نمودن فناوری ها و دستگاه ها و تجهیزات بکار رفته در کارخانجات 

3- آموزش و جلب مشارکت مردم
4- توسعه فضاهای سبز

ادامه دارد...

*مدرس دانشکده محیط زیست
منبع: زیست بوم
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین