کد خبر: ۲۹۸۴۱
تعداد نظرات: 1 نظر
تاریخ انتشار: ۲۱ مهر ۱۳۹۴ - ۰۹:۰۴
سازمان ملل متحد روز ١٣ اكتبر - ٢١ آبان ماه - را به عنوان روز جهاني كاهش ريسك سوانح با هدف ارزيابي ريسك سوانح طبيعي مختلف به ويژه در كشور‌هاي در معرض سوانح مانند ايران نامگذاري كرده است. بر اساس گزارش ٢٠١٥ اين نهاد بين‌المللي، طي سال ٢٠١٤ جمعيتي بالغ بر ٣/١٩ ميليون نفر در جهان جابه‌جا شده‌اند.
مهدی زارعزیست بوم/مهدي زارع*: سازمان ملل متحد روز ١٣ اكتبر - ٢١ آبان ماه - را به عنوان روز جهاني كاهش ريسك سوانح با هدف ارزيابي ريسك سوانح طبيعي مختلف به ويژه در كشور‌هاي در معرض سوانح مانند ايران نامگذاري كرده است. بر اساس گزارش ٢٠١٥ اين نهاد بين‌المللي، طي سال ٢٠١٤ جمعيتي بالغ بر ٣/١٩ ميليون نفر در جهان جابه‌جا شده‌اند.

بر اساس گزارش مركز آمار ايران، طي ١٠ سال گذشته سالانه حدود ٢/١ ميليون ايراني مهاجرت كرده‌اند كه دليل قابل ملاحظه اين تعداد مهاجرت، وقوع سوانح و مخاطرات طبيعي مانند خشكسالي، تغيير اقليم، زلزله و سيل بوده است. تغيير اقليم كه تغييرات در آب و هواي زمين و پيامدهاي ناشي از آن است تحت تاثير عواملي مانند فرآيندهاي ديناميكي زمين و شدت تابش خورشيد يا فعاليت‌هاي انسان در جهت افزايش گازهاي گلخانه‌اي است و انسان‌ها با تخريب جنگل‌ها، از بين بردن مراتع، استفاده بيشتر از سوخت‌هاي فسيلي به افزايش اثر گلخانه‌اي كمك مي‌كنند.

 از مهم‌ترين نتايج و پيامد‌هاي گرم‌شدن زمين و تغيير اقليم در منطقه ما (ايران و كشورهاي خاورميانه و شرق مديترانه) خشكسالي، از بين رفتن درياچه‌هاي داخلي (مانند درياچه اروميه و مهارلو) و كمبود آب (در بسياري از مناطق تنش آبي) است. نگاهي به نقشه‌هاي برآورد خشكسالي و بحران آب در ناحيه بين عراق- سوريه و تركيه و ارزيابي نقشه‌هاي منتشره ناسا براي منطقه خاورميانه در سال‌هاي ٢٠٠٣ تا ٢٠١١ ضمن آنكه حكايت از وجود كانون چنين بحران مهمي در اين ناحيه دارد، نشان مي‌دهد كه طي سال‌هاي ٢٠٠٣ تا ٢٠١٠ منطقه‌اي بين عراق، سوريه و تركيه مهم‌ترين كانون خشكسالي در اين منطقه بوده است.

 توجه شود كه جنگ داخلي در سوريه از سال ٢٠١١ آغاز شد و پديده داعش از سال ٢٠١٣ به تدريج در همين ناحيه شكل گرفت، كه امروزه به صورت كانون تروريسم و بنيادگرايي و سلفي‌گري در منطقه خاورميانه محل بيشترين و دلخراش‌ترين جنايت‌ها عليه بشريت است و اخيرا منطقه عزيمت صدها هزار مهاجر بي‌پناه (عمدتا به سوي اروپاي غربي) به ويژه در طي تابستان ١٣٩٤ بود. طي ٦٠ سال اخير روند گرم شدن زمين توسعه يافته است. با بررسي حوادث گزارش شده از ٦٤٤ زمين‌لرزه و سونامي ثبت شده در دنيا در دوره ٣٠ ساله (٢٠٠٣-١٩٧٣)، مشخص مي‌شود كه منطقه آسيا ٣٦٥ سانحه را (بيش از ٥٥ درصد از حوادث روي داده در دنيا)، تجربه كرده است. سانحه (disaster) در لغت، رويداد مخربي است كه در آن دست‌كم ١٠ نفر تلف شده يا ١٠٠ نفر از آن متاثر شوند علاوه بر آنكه مي‌تواند منجر به اعلام حالت اضطراري توسط دولت‌ها يا درخواست كمك توسط دولت ملي براي كمك بين‌المللي شود. در ايران، حداقل ٣٢ سانحه طبيعي به وقوع پيوسته كه مهم‌ترين آنها سيل، زلزله، خشكسالي، ريزگرد‌ها و زمين لغزش‌ها و فرونشست زمين است.

حدود ٢٠ درصد مساحت ايران بيابان مطلق است. ٥٦ درصد از مجموع بارندگي سالانه ايران، تنها در ٣٠ درصد از پهنه كشور مي‌بارد. ارزيابي ميانگين بارش در سال ١٣٤٢ تا ١٣٨٢ نشان مي‌دهد ميانگين بارش در ايران طي اين مدت، سالانه حدود نيم ميليمتر كاهش يافته است. بر اساس گزارش سازمان هواشناسي كشور و سنجش ميزان بارش سالانه طي سال‌هاي ١٣٣٠ تا ١٣٩٠، فقط در سه استان گيلان، چهار محال بختياري و مازندران بارندگي سالانه بالاتر از ٧٥٠ ميليمتر در سال بوده و در عوض در ٨ استان يزد، سمنان، قم، اصفهان، خراسان جنوبي، هرمزگان، كرمان و سيستان و بلوچستان، بارش سالانه كمتر از ٢٠٠ ميليمتر در سال بوده است. در عوض ارزيابي ميانگين متوسط دماي روزانه در سال‌هاي ١٣٣٠ تا ١٣٩٠ نشان مي‌دهد كه حدود ٥/٢ تا ٣ درجه افزايش دما در اين مدت براي بيشتر ايستگاه‌هاي هواشناسي ايران مشاهده مي‌شود. ارزيابي اين آمارها نشان مي‌دهد كه كشور ما در معرض تغييرات اقليمي قرار گرفته است. اين تغييرات اقليمي هم متاثر از تغييرات دما و بارش و در اثر توسعه ناپايدار بوده است. ضمن آنكه استفاده نامتعادل از منابع آب، آمايش غلط سرزمين ايران به ويژه از سال ١٣٧٠ به بعد، تمركز نامتناسب جمعيت به ويژه به سوي مراكز استان‌ها و به طور خاص به سوي تهران، حفر چاه‌هاي عميق مجاز و غيرمجاز و الگوي نامتناسب كشت در بسياري از نواحي دچار كمبود آب، انتقال آب از حوزه‌هاي پرآب و داراي تعادل اكولوژيك به مناطق پرجمعيت شهري مانند تهران و تبريز و كرمان و...، و احداث جاده‌هاي مطالعه نشده در مناطق ويژه از نظر زيست محيطي مانند درياچه اروميه از جمله مصداق‌هاي دخالت انسان در تغييرات اقليمي است.

 جابه‌جايي وسيع جمعيت در ايران از تبعات اين پديده است: سنجش جابه‌جايي جمعيت در ايران طي سال‌هاي ١٣٨٥ تا ١٣٩٠ نشان مي‌دهد كه در مجموع ٥ ميليون و ٥٣٤ هزار نفرايراني محل سكونت قبلي خود را ترك كرده‌اند كه حدود ٧٧درصد جابه‌جايي‌ها از روستاها به شهر‌ها بوده است. چنان كه درصد جمعيت شهر نشين به كل جمعيت در ايران از ٣١ درصد در سال ١٣٣٥ به ٤٧درصد در سال ١٣٥٥ و ٧١ درصد در برآورد جمعيت سال ١٣٩٠ رسيده است. و الگوي مهاجرت طي سال‌هاي ١٣٦٥ تا ١٣٩٠ را شايد بتوان چنين توضيح داد: مهاجرت از شهر به روستا بين ١٤ تا ١٨ درصد (نسبتا بدون تغيير) بوده ولي مهاجرت از شهر به شهر از ٤٠ درصد در سال ١٣٦٥ به ٦٥ درصد در سال ١٣٩٠ رسيده است. طي سال‌هاي ١٣٥٥ تا ١٣٩٠ جمعيت روستايي ايران در حدود ٢١ ميليون نفر ثابت بوده اما جمعيت شهري ايران از حدود ١٥ ميليون نفر در سال ٥٥ به حدود ٥٤ ميليون نفر در سال ١٣٩٠ رسيده است. طي دهه گذشته در حالي كه رشد سالانه جمعيت در داخل شهر تهران حدود يك درصد بوده، رشد جمعيت در منطقه شرق و جنوب شرق تهران (شهرستان‌هاي ورامين، پاكدشت و پيشوا) ٢ درصد بوده در حالي كه حدود ٣٠٠ هزار نفر مهاجر افغان - اكثرا ثبت نشده - نيز در اين منطقه زندگي مي‌كنند.

نگاهي به اين آمار نشان مي‌دهد كه تمركز جمعيت در كلانشهر‌ها از مسائل مهم آينده كشور خواهد بود كه تهران، مصداق مشخصي در اين باره است. جمعيت تهران در آستانه ٩ ميليون نفر قرار گرفته در حالي كه شهرستان‌هاي واقع در شمال، شرق؛ جنوب و غرب تهران جمعيتي حدود ٤ ميليون و ٢٠٠ هزار نفر را در خود جا داده و رشد جمعيت در غرب تهران ٤ برابر رشد جمعيت در شهر تهران است. با تمركز جمعيت به ويژه در پيرامون شهر تهران، به نظر مي‌رسد مهاجرت هرچه بيشتر در محدوده حاشيه كمتر برخوردار (از نظر اقتصادي) متمركز مي‌شود.

اين محدوده‌ها همان‌جاهايي است كه هم در معرض گسيختگي مستقيم از گسلش و جنبش شديد زمين در زلزله‌هاي بعدي، و اثر‌هاي تشديد امواج لرزه‌اي (به دليل وجود خاك نرم و سطح آب زير زميني بالا) قرار دارد و هم فرونشست زمين (در اثر مصرف شديد آب، خشكسالي، وجود و بهره‌برداري از چاه‌هاي مجاز و غيرمجاز) به ميزان حدود ٣٥ سانتيمتر در سال در همين نواحي رخ مي‌دهد ضمن آنكه اجتماعات شهري – مهاجران - به دليل معضلات اقتصادي، خانه‌هاي نامقاوم‌تر و غيرتاب‌آورتر در مقابل خطر زمين‌لرزه‌ها و سوانح طبيعي بعدي احداث مي‌كنند. تغييرات اقليمي، گرم شدن زمين و خشكسالي به مهاجرت‌هايي منجر شده كه در دهه اخير سرعت گرفته است. لازم است توجه شود كه اين فرآيند در آينده امنيت ايران و آينده حيات در كشور را تحت تاثير قرار مي‌دهد و آمايش سرزمين در سال‌هاي بعد حتما بايد با لحاظ كردن اين تغييرات اقليمي صورت گيرد.

 ٭استاد پژوهشگاه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله

منبع: اعتماد
مطالب مرتبط
نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۱
در انتظار بررسی:۰
انتشار یافته: ۱
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۴:۱۴ - ۱۳۹۴/۰۷/۲۱
0
0
خوش به حال شما دانشمندان که فقط تئوری بلدید حرف بزنید
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین