کد خبر: ۲۸۷۲۵
تعداد نظرات: 1 نظر
تاریخ انتشار: ۱۱ تير ۱۳۹۴ - ۱۸:۵۸
بخشي از اثرهاي اين گرم شدن و تغييرات اقليمي، به صورت خشكسالي و ايجاد منابع گرد و غبار و همچنين ذوب شدن يخچال‌هاي طبيعي خودنمايي مي‌كند.
مهدی زارعزیست بوم/مهدي زارع*: در ٦٠ سال اخير روند گرم شدن زمين بر پايه داده‌هاي هواشناسي ادامه يافته است. به نحوي كه ميزان گرم شدن در نيمكره شمالي حدود ٠١٣/٠ درجه در سال برآورد مي‌شود. اين ميزان احتمالا نشان از گرم شدن به طور متوسط ٥/١ تا حدود ٢ درجه در نيمكره شمالي دارد. در حالي كه در خاورميانه، هيمالايا و بعضي مناطق جنوب آسيا ميزان گرم شدن در حدود ٣ تا ٦ درجه در طي سده بيست و يكم برآورد شده است.

بخشي از اثرهاي اين گرم شدن و تغييرات اقليمي، به صورت خشكسالي و ايجاد منابع گرد و غبار و همچنين ذوب شدن يخچال‌هاي طبيعي خودنمايي مي‌كند. در مورد يخچال‌هاي شرق و مركز هيمالايا در شمال هند و در نپال، باور يخچال‌شناسان بر اين است كه اگر روند ذوب شدن يخچال‌ها به صورت فعلي ادامه يابد تا ٢٠٣٥ تمامي يخچال‌هاي شرق و مركز هيمالايا از بين خواهند رفت. همچنين از اثرهاي خشكسالي بر اقليم پيرامون مي‌توان از مساله ريزگردها در دهه اخير- به ويژه سال‌هاي اخير- در ايران سخن گفت.

برخي مباحث مطرح شده در مورد اثر تغييرات اقليمي بر مخاطرات طبيعي را مي‌توان چنين صورت‌بندي كرد:

١- در اثر ازبين رفتن آب درياچه‌ها در پهنه‌هايي كه گسل‌هاي فعال وجود دارند، مي‌توان انتظار داشت تا لرزه‌خيزي القايي رخ دهد. به طور كلي در آبگيري و خشك شدن آب درياچه‌ها هر گاه حجم آب از حدود ٢٠٠ ميليون متر مكعب بيشتر باشد، مي‌تواند موجب تحريك گسل‌هاي فعالي شود كه در پيرامون يا درون درياچه مذبور وجود دارند. مثلا در سد كوينا (Koyna)در هند زمين‌لرزه‌اي در سال ١٩٦٧ با بزرگاي ٥/٦ رخ داد كه آن را با آبگيري سد كوينا با حجم مخزن حدود ٢ ميليارد و٨٠٠ ميليون مترمكعبي آن در سال ١٩٦٤ مرتبط مي‌دانند. همچنين سد آسوان در مصر در سال ١٩٧٠ روي رودخانه نيل آبگيري شد و در سال ١٩٨١ زمين‌لرزه‌اي با بزرگاي ٤/٥ در محل درياچه اين سد رخ داد. در مورد خشك شدن يا تغييرات سطح آب در درياچه‌هاي طبيعي هم درياچه «سالتون سي» Salton Sea و (اوونز ليك) Owens Lake در كاليفرنيا مطرحند كه در شمال و جنوب كاليفرنيا در محدوده پهنه گسل فعال سان آندرياس قرار دارند و رخداد زمين‌لرزه‌ها در پيرامون اين بخش‌ها از پهنه گسل فعال، مورد بحث زمين‌شناسان در مورد احتمال تحريك رخداد زمين‌لرزه‌هاست به ويژه زلزله‌هاي ١٨٧٢ با بزرگاي ٢/٧ در «اوونز ليك» و فوج زمين‌لرزه‌ها با بزرگاي ٦/٢ تا ٥ در ماه مه ٢٠١٥ در محدوده درياچه «سالتون سي» در جنوب كاليفرنيا.

٢- زلزله ٥ ارديبهشت امسال نپال موجب حدود ٩ هزار كشته شد. زلزله مهم قبلي در همين پهنه در ١٨٣٣ ميلادي با بزرگاي برآورد شده ٨/٧ و همچنين در شرق اين پهنه در سال ١٩٣٤ با بزرگاي ٢/٨ موجب مرگ ١٠ هزار و ٦٠٠ نفر شد. بعد از زلزله نپال اين بحث آغاز شده كه آيا تغييرات اقليمي و گرم شدن زمين و ذوب شدن يخچال‌هاي هيمالايا ممكن است با كاهش استرس و بار‌برداري از روي گسل‌هاي اصلي و مهم منطقه، موجب «تسريع» و چكانش جنبش در وقوع زمين‌لرزه ٥ ارديبهشت ١٣٩٤ شده باشد.

٣- با بررسي ٦٤٤ زمين‌لرزه و سونامي ثبت شده در دنيا در طول دوره سي ساله (٢٠٠٣-١٩٧٣)، مشخص مي‌شود كه منطقه آسيا ٣٦٥ سانحه را (بيش از ٥٥ درصد از حوادث روي داده در دنيا)، تجربه كرده است. سانحه (disaster) در تعريف، رويداد مخربي است كه در آن دست‌كم ١٠ نفر تلفات جاني رخ داده يا ١٠٠ نفر تحت تاثير باشند و منجر به اعلام حالت اضطراري توسط دولت‌هاي مربوطه يا درخواست كمك توسط دولت ملي براي كمك بين‌المللي شده باشد. در ايران، در اين مدت، حداقل سي و دو سانحه طبيعي به وقوع پيوسته كه مهم‌ترين آنها سيل، زلزله، خشكسالي، سيل، ريزگرد‌ها، زمين‌لغزش‌ها و فرونشست زمين هستند.

٤- سرانه آب تجديدشونده در ايران از سال ١٣٣٥ تا سال ١٣٩٢، بيش از ٥ برابر كاهش يافته است. دركشورما ٥٦٠ هزار حلقه چاه مجاز و حدود ١٧٠ هزار حلقه چاه غيرمجاز حفر شده است. در جنوب و جنوب غرب تهران به دليل توسعه ناپايدار شهر تهران و استفاده بي‌حد و حصر از منابع آب زيرزميني، سالانه ٣٦ سانتيمتر پديده فرونشست زمين رخ مي‌دهد! در نواحي كه اين ميزان فرونشست زمين رخ مي‌دهد، آسيب‌هاي تدريجي و مهمي به ساختمان‌ها و ابنيه زير بنايي وارد مي‌شود كه در صورت وقوع زمين‌لرزه، شدت خسارت‌ها (به دليل افزايش آسيب‌پذيري اين ساختمان‌ها) قابل انتظار خواهد بود.

٥- درياچه اروميه در محل يك افت زمين‌شناختي شكل گرفته است. در اين محدوده علاوه بر رخداد زمين‌لرزه‌هاي مهم، هم‌اكنون با يك تخليه وسيع آب از يك درياچه داخلي و احتمالا با پر كردن مجدد درياچه در سال‌هاي آينده مواجه خواهيم بود. از ديدگاه لرزه‌خيزي القايي، هر نوع بارگذاري در حد بيش از ٢٠٠ ميليون مترمكعب (يا بار‌برداري) مي‌تواند به يك زلزله القايي بينجامد. زلزله مخرب ١٧ ارديبهشت ١٣٠٩ سلماس با بزرگاي ٢/٧ از مخرب‌ترين زلزله‌هاي شمال غرب ايران در سده بيستم است. چنين زمين‌لرزه‌هايي به ويژه در ناحيه غرب، شمال (پهنه خوي- مرند در تلاقي گسل اروميه و پهنه گسل شمال تبريز) و در راستاي گسل شمال تبريز مي‌تواند موجب خسارت‌ها و مخاطرات مهم بعدي باشد. لرزه‌خيزي پهنه اروميه با توجه به احتمال القاي لرزه‌خيزي در آينده در اين پهنه و وضعيت ساختاري بايد در اولويت برنامه‌هاي احياي درياچه اروميه مورد توجه جدي قرار گيرد.

٦- سرزمين ما ايران، در وضعيت كنوني، امكانات و ظرفيت‌هاي اقليمي و طبيعي مشخصي دارد و هر نوع برنامه توسعه و پيشرفت در كشور بايد با كنار آمدن با اين واقعيت‌هاي پايه مربوط به زمان حاضر در كشور اجرا شود. مي‌توانيم براي زندگي در اين فضا با پذيرش واقعيت‌ها، كاهش آسيب‌پذيري و افزايش «تاب‌‌آوري اقليمي» (يكي از مفاهيم پايه در ادبيات توسعه و به معناي ظرفيت سامانه‌هاي اجتماعي- بوم‌شناختي براي نوسازي و توسعه و استفاده از تغييرات به عنوان فرصت‌هايي براي نوآوري و تكميل راه‌هاي جديد براي افزايش قابليت سامانه در تحمل صدمات يا انطباق با تغييرات بزرگ) راهي براي زندگي ايمن‌تر براي آينده اين سرزمين بيابيم.

٭ زلزله‌شناس و عضو هيات علمي پژوهشگاه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله

منبع: اعتماد
مطالب مرتبط
نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۰
در انتظار بررسی:۰
انتشار یافته: ۱
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۱:۵۱ - ۱۳۹۵/۰۱/۲۶
0
0
با سلام و خسته نباشید چطور میتونم به مطالبتون رفرنس بدم ؟ من از مطالبتون برای ژایان نامم استفاده میخوام بکنم
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین