کد خبر: ۲۵۶۳۶
تاریخ انتشار: ۲۴ مهر ۱۳۹۳ - ۰۹:۱۱
جغرافیای گردشگری معمولاً جغرافیای کالبدی و فرهنگیِ مصرف، عرضه، تقاضا و همچنین مقوله‌ی حمل‌ونقل در گردشگری را مطالعه می‌کند

زیست بوم گردشگری: جغرافیای گردشگری به بررسی موقعیت، مکان و فضا، ویژگی‌های انسانی و فرهنگی و جابه‌جایی مردم یا تحرک آنها می‌پردازد. این رشته همچنین شکل‌های مختلف حمل‌ونقل گردشگران و جریان آنها از کشورهای مولد به مقصدها را مطالعه می‌کند. این جابه‌جایی به‌شدت تحت تأثیر عوامل اقتصادی و سیاسی است؛ جریان گردشگران به‌طور سنتی از کشورهای توسعه یافته غربی به سمت کشورهای کمتر توسعه یافته بوده است. در نتیجه، مباحث مرتبط با جهانی شدن و استاندارد شدن فرهنگ‌ها ارتباط تنگاتنگی با جغرافیا دارند، همان‌طور که غالباً گفته می‌شود گردشگری محیط را همگن می‌کند و حس مکان را از بین می‌برد.

آچیسون، مک‌لئود و شاو، جغرافیای گردشگری و فراغت را مورد بحث قرار می‌دهند و از گفتمان‌های جغرافیایی مختلف در این زمینه می‌گویند. جغرافیای استعماری، قلمروهای منطقه‌ای ایجاد می‌کند و معانی متعددی را به یک مکان نسبت می‌دهد؛ جغرافیای سیستمی پیرامون دولت‌ها مرزهای فیزیکی خلق می‌کند یا فضاهایی می‌آفریند که برای همه آزادانه قابل دسترسی نیستند (مثلاً برای زنان، اقلیت‌های قومی)؛ ارزیابی‌های چشم‌انداز در مورد چگونگی استفاده از زمین و بازاریابی آن است؛ جغرافیای گردشگری به بررسی مقصدهای گردشگری، چرخه‌های حیات و الگوهای بازدید می‌پردازد؛ تفسیرهای ساختارگرا به بررسی چارچوب‌ها و نهادهایی می‌پردازند که چشم‌اندازهای گردشگری را کنترل می‌کنند؛ جغرافیای پسااستعماری چگونگی ساخت مقصدهای گردشگری را مطالعه می‌کند.

هال و تاکر معتقدند که تفکر و گفتمان استعماری در گردشگری معاصر هنوز آشکارا به چشم می‌خورد، به‌خصوص آن که بسیاری از اروپاییان ممکن است نسبت به امپریالیسم احساس نوستالژیک داشته باشند یا آن را به‌طور آرمانی بستایند. به این دلیل جریان گردشگران غربی غالباً به سمت مستعمره‌های پیشین است. شاید دلیل این امر احساس نوستالژی نسبت به عصری کهن‌تر و باشکوه‌تر در تاریخ کشور و یا آشنا شدن با معماری، غذا، زبان، و فرهنگ کلی مقصد باشد. بریتانیایی‌ها و آمریکایی‌ها هنوز تمایل دارند اوقات فراغت خویش را در مقصدهایی سپری کنند که عمدتاً به زبان انگلیسی حرف می‌زنند؛ صحبت کردن به زبان مادری برای آسایش آنها ضروری است. این مهم در مورد اسپانیا و کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب، یا فرانسه و مستعمره‌های سابقش (مانند مراکش) نیز صادق است.

با وجود این، جغرافیای گردشگری بالاخص جغرافیای اقتصادی و سیاسی به‌طور مستمر بازنویسی می‌شوند. اگرچه گردشگری در 60 سال گذشته تحت سیطره تمایلات و روندهای اروپایی بوده ولی با تکامل سیستم‌های حمل‌ونقل، به سایر نقاط نیز گسترش پیدا کرده است. گردشگران اکنون از کشورهایی چون هند و چین نیز که از الگوهای متفاوتی پیروی می‌کنند به سایر نقاط سفر می‌نمایند. جغرافیای فرهنگی مصرف و "مصرف مکان‌ها" تا حدودی تحت تأثیر جنسیت، سن، جایگاه اجتماعی، تناسب اندام، توانایی ارتباطی، مذهب و ملیت است. جغرافیای گردشگری به‌وسیله گونه‌های گردشگری نیز تعریف می‌شود (یا بالعکس). بنابراین، گردشگری را معمولاً به حوزه‌های جغرافیایی تقسیم می‌کنیم: شهری، روستایی، ساحلی، جزیره‌ای، داخلی و بین‌المللی. هال و پیج، دو تن از بزرگ‌ترین طرفداران جغرافیای نوین گردشگری، نیز از کشورهای حاشیه‌ای در صنعت فراغت سخن می‌گویند. اقلیم نیز به میزان قابل توجهی بر تحرک گردشگران اثر می‌گذارد. مردمانی که در نقاط سرد شمال اروپا زندگی می‌کنند معمولاً اقلیم‌های گرم‌تر جنوبی را برای تعطیلات انتخاب می‌کنند.

تغییرات اقلیمی یکی از عوامل مهم تأثیرگذار بر جغرافیای مصرف گردشگری است. مناطقی که بیشترین صدمات را از سونامی سال 2004 میلادی آسیا متحمل شدند برای جبران لطمات وارده شده بر تجارت گردشگری نیازمند زمان زیادی بودند. طوفان‌های گرمسیری، باران‌های مانسون، گردبادهای دریایی، آتش گرفتن جنگل‌ها و دماهای طاقت‌فرسا از عوامل مهمی هستند که گردشگران را از سفر به برخی نقاط باز می‌دارند. حوادث سیاسی و مذهبی نیز الگوی فیزیکی مصرف گردشگری را تغییر می‌دهند. بعد از واقعه 11 سپتامبر مدتی طول کشید تا آمریکا توانست جایگاه خوب خود را در گردشگری مجدداً به دست آورد. بالکان، عراق، ایران و افغانستان عملاً از صحنه گردشگری محو شده‌اند و از میان این کشورها تنها حوزه بالکان است که به کندی خود را بالا می‌کشد. فلسطین، لبنان و چند کشور دیگر نیز به سرنوشت یکسانی دچار هستند. تغییرات اقتصادی نیز باعث ایجاد تحولات عظیمی در جابه‌جایی جغرافیایی می‌شوند. برای نمونه، زمانی که رکود اقتصادی دامن‌گیر ایالات متحده آمریکا و بریتانیا شد تعداد گردشگران در این کشورها افزایش یافت، زیرا گردشگران تصور می‌کردند که این مقصدها نسبت به گذشته ارزان‌تر شده‌اند. امارت‌های متحده عربی، به خصوص دبی، مکان‌های پرزرق و برقی هستند که در گذشته (مانند لاس‌وگاس) جایگاه اقتصادی مهمی نداشتند ولی اکنون بسیار محبوب هستند. منطقه اروپا در حال حاضر بسیار گران است و تنها در سایه رشد گردشگری چین و ژاپن است که به بقای خود ادامه می‌دهد.

جغرافیای گردشگری، که شامل مقوله‌هایی چون استانداردسازی و جهانی شدن است، با فضا و مکان نیز پیوند تنگاتنگی دارد. این ارتباط سبب شده است که شکل نسبتاً جدیدی از گردشگری به نام "ژئوتوریسم" ظهور نماید. ای نوع گردشگری از شخصیت جغرافیایی یک مکان مانند اقلیم، فرهنگ، محیط، میراث و رفاه ساکنان حفاظت و حتی آن را تقویت می‌کند. ژئوتوریسم شکلی از گردشگری علائق ویژه است که با گردشگری پایدار، اکوتوریسم، گردشگری میراث و گردشگری فرهنگی ارتباط دارد. به‌علاوه، این گردشگری با دغدغه‌های فرهنگی و زیست‌محیطی و تأثیرات گردشگری بر اجتماع، اقتصاد و سبک زندگی یک مقصد سروکار دارد. ژئوتوریسم می‌تواند وسیله‌ای برای ترویج و تأمین منابع مالی لازم جهت حفاظت از دارایی‌های زمین باشد (یعنی حفاظت از چشم‌اندازها و ویژگی‌های منحصربفردشان). در این‌جا، اعتقاد بر آن است که علائق بازدیدکنندگان باید از درکِ زیبایی‌شناختی صرف چشم‌اندازها فراتر رود و بر درک، حفاظت و صیانت از آنها متمرکز گردد.

تعاریف اولیه از ژئوتوریسم که در دهه 1990 میلادی ارائه شدند ارتباط نزدیکی با بازدید و تفسیر سایت‌های زمین‌شناختی و ژئومورفیکی یا به اصطلاح "ژئوسایت‌ها" داشتند. این ژئوسایت‌ها شکلی از "زمین‌شناسی تفریحی" را به‌وجود آورده بودند. با این حال، به نظر می‌رسد که مفهوم ژئوتوریسم در سال‌های اخیر وسیع‌تر شدهو انجمن صنعت سفر آمریکا و مجله نشنال جغرافی تراولر در گزارش سال 2002 میلادی خود تعریف دیگری را از آن ارائه کرده‌اند. در این گزارش آمده است که در سال 1997 میلادی سردبیر مجله، جاناتان بی. تورتلوت وهمسرش سالی بنسوسن، در پاسخ به تقاضای فراوان جهت معریف اصطلاح و مفهومی جامع‌تر از اکوتوریسم و گردشگری پایدار، این واژه را ابداع کردند. ژئوتوریسم علاوه بر پذیرش مفهوم گردشگری پایدار و حفظ منافع برای نسل‌های بعد، معتقد است که هم‌زمان باید اقدامات مثبتی جهت حفظ شخصیت محل صورت پذیرد. ژئوتوریسم، یک اصل را از اکوتوریسم اقتباس کرده و آن هزینه کردن درآمدهای گردشگری برای صیانت از منابع مقصد است. این صیانت تنها به محیط طبیعی محدود نمی‌شود و محیط‌های تاریخی و فرهنگی را نیز در بر می‌گیرد.

توجه ژئوتوریسم به شخصیت متمایز یک مکان است و هدف آن حفظ شخصیت جغرافیایی یا حس مکان می‌باشد؛ این شخصیت به معنای کل مکان است، یعنی ساختارهای تاریخی، فرهنگ‌های سنتی و معاصر، چشم‌اندازها، دانش و هنر آشپزی، هنرها، صنایع و محیط گیاهی و جانوری. توسعه باید این حس مکان را تقویت کند؛ در این‌جا، تسهیلات استاندارد شده چون هتل‌های زنجیره‌ای و رستوران‌های غذای فوری و معماری عمومی چندان خوشایند تلقی نمی‌شوند. در این فرایند بازدیدکنندگان و میزبانان هر دو باید به یک شکل نفع ببرند. ژئوتوریسم در تلاش است که محفلی اخلاق‌مدار به‌وجود آورد و درآمدهای گردشگری به مشوقی محلی برای حفاظت از آنچه گردشگران برای دیدن آن آمده‌اند، تبدیل شود. بدین وسیله، این نوع گردشگری سعی می‌کند تا از الگوی معمول که "انسان هر آنچه را که دوست دارد از بین می‌برد" پیروی نکند. ژئوتوریسم پذیرای اصول پایداری با رویکردی یکپارچه و بلندمدت به توسعه و مدیریت مقصد است. نشنال جئوگرافی ویژگی‌های اصلی ژئوتوریسم را خلاصه‌وار نام می‌برد و منشور ژئوتوریسم را نیز براساس 13 اصل بنا می‌نهد. کشورهای بسیاری چون ایالات متحده، کانادا، استرالیا، نروژ، ایران، نپال، اکوادر، کاستاریکا و یونان در حال توسعه و ترویج این نوع گردشگری هستند.

انجمن صنعت سفر آمریکا تحقیقاتی را با عنوان "مطالعات ژئوتوریسم" انجام داد. این تحقیقات در مورد مسافرانی بود که دیدگاهی هم‌راستا با اصول ژئوتوریسم داشتند. با بررسی 154 میلیون نفر آمریکایی، که در سه سال قبل از انجام این تحقیق حداقل یک بار به سفر رفته بودند، 8 بخش شناسایی شد. نتایج نشان داد که حداقل 55 میلیون نفر از این گروه را می‌توان گردشگر پایدار یا ژئوتوریست نامید. سه بخش نخست عبارت بودند از:

¨ خردمندان به زمین (3/16 میلیون نفر مسافر بزرگسال)

¨ فرهیختگان شهرنشین (2/21 میلیون نفر)

¨ شهروندان خوب (6/17 میلیون نفر)

این سه گروه، از جهان پیرامون خود به خوبی آگاهند و جویای سفرهایی هستند که به پاسداری و حفاظت از محیط بوم‌شناختی و فرهنگی مقصد کمک می‌کند و تجاربی اصیل در اختیارشان می‌گذارد. علاوه بر این، سایر بخش‌ها معرف قریب به 100 میلیون نفر آمریکایی هستند که می‌توانند در آن مسیر حرکت کنند.

می‌توان گفت که ژئوتوریسم تنها آمیزه یا تکرار مفاهیم موجود (گردشگری پایدار، اکوتوریسم، و گردشگری فرهنگی) است، اما این عنوان می‌تواند برای شمار روزافزونِ مسافرانی که به حفاظت از چشم‌اندازهای زیبا و بدیع، تداوم و اصالت فرهنگ‌های محلی علاقه‌مندند، جذاب باشد.

- مفاهیم گردشگری

منبع: زیست بوم
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین