کد خبر: ۲۲۹۳۲
تاریخ انتشار: ۲۸ دی ۱۳۹۲ - ۰۹:۵۸
روزگاري اگر بروز خشكسالي موضوعي محلي محسوب مي‌شد امروزه به دلايلي همچون افزايش جمعيت، مصرف بيش از توان از منابع آبي، مصرف ناصحيح و در نهايت مديريت غلط منابع آبي به يك چالش جدي براي جوامع بين‌المللي تبديل شده كه كشور ما نيز به همان دلايلي كه در بالا ذكر شد دست به گريبان اين تنش حساس شده است.
محسن تیزهوش
زیست بوم/ محسن تيزهوش*:  چالش خشكسالي براي سرزمين‌هايي كه در كمربند خشك و نيمه‌خشك زمين واقع شده‌اند تازگي ندارد؛ ايران نيز به دليل قرار گرفتن در شرايط خاص جغرافيايي بيش از 90 درصد از وسعت خود را در ميان مداري مي‌بيند كه اقليم خشك و نيمه‌خشك حاكم است. در حقيقت ما در سرزميني زيست مي‌كنيم كه اقليمي خشك و شكننده داشته و هرگونه تصميم غير كارشناسي مي‌تواند آسيب‌هاي عميقي همچون مشكلات اجتماعي را بر ما تحميل كند. اين در حالي است كه سهم ما از ريزش‌هاي جوي تنها يك‌سوم ميانگين بارندگي جهان بوده و از سوي ديگر ميزان تبخير و تعرق نيز با آماري نزديك به سه برابر ميانگين جهاني ما را در تنگناي زيستي قرار داده است.
 روزگاري اگر بروز خشكسالي موضوعي محلي محسوب مي‌شد امروزه به دلايلي همچون افزايش جمعيت، مصرف بيش از توان از منابع آبي، مصرف ناصحيح و در نهايت مديريت غلط منابع آبي به يك چالش جدي براي جوامع بين‌المللي تبديل شده كه كشور ما نيز به همان دلايلي كه در بالا ذكر شد دست به گريبان اين تنش حساس شده است. با نگاهي به شرايط محيط زيست كشور در خواهيم يافت كه شاخص‌هاي تاثيرگذار در روند پايداري‌هاي زيستي به دلايلي همچون بهره‌كشي‌هاي نابخردانه نسبت به ساليان گذشته با افت نسبتا شديدي روبه‌رو شده‌اند؛ در حال حاضر يكي از چالش‌هاي مهم كشور عميق شدن موضوع تنش آبي است. از همين رو با افزايش سريع جمعيت و كاهش منابع آب سهم سرانه آب در ايران از حدود شش هزار مترمكعب در سال 1335به دو هزار مترمكعب درسال‌هاي اخير كاهش يافته و تنها 90 ميليارد مترمكعب از 130 ميليارد متر مكعب آب تجديدشونده سطحي و غيرسطحي قابل بهره‌برداري است؛ اين در حالي است كه از اين ميزان سهم كشاورزي 82 ميليارد مترمكعب، شرب حدود شش ميليارد متر مكعب و صنعت دو ميليارد متر مكعب است.
در اين بين بايد به اين نكته اشاره كرد كه سهم بيش از 90 درصدي كشاورزي در ميزان مصرف آب كشور در مقايسه با ميانگين جهاني كه 75 درصد است و روش‌هاي آبياري سنتي شرايط را براي هدر رفت بخش عظيمي از منابع ارزشمند آبي فراهم كرده كه حاصل آن كمترين بازده و بيشترين خسارت بوده است!بر بنياد مطالعات گسترده پژوهشگران حوزه محيط زيست در بررسي آثار خشكسالي نتايجي همچون تاثير بر وضعيت اشتغال، درآمد و سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي مختلف كه رابطه مستقيم با شرايط اجتماعي و اقتصادي جوامع محلي و حتي ساكنان شهرها داشته كه در اين رابطه مي‌توان به مهاجرت‌هاي مخرب اشاره كرد. در حقيقت خشكسالي مي‌تواند در درازمدت اثرات زنجيره‌يي بسياري را به جامعه تحميل كند زيرا پيامدهاي ناشي از تنش‌هاي آبي شرايط را براي نارضايتي‌هاي اجتماعي به وجود خواهد آورد؛ به عنوان مثال تنش آبي در بخش كشاورزي سبب كاهش توليد يا محصول كم كيفيت خواهد شد كه در نهايت اين امر منجر به بيكاري، افزايش ريسك سرمايه‌گذاري براي موسسات مالي، كاهش سرمايه و كاهش در آمدهاي مالياتي براي دولت مي‌شود. اثرات اجتماعي خشكسالي عمدتا شامل تاثيرات اين پديده بر سلامتي و كاهش كيفيت زندگي، امنيت عمومي، درگيري و رقابت بين مصرف‌كنندگان آب و بي‌عدالتي‌هاي ناشي از گسترش اثرات خشكسالي است. بسياري از اثراتي كه به عنوان اثرات اقتصادي و محيطي شناخته مي‌شوند نيز به طرز مشابه داراي جنبه‌هاي اجتماعي هستند. بر همين اساس يكي از پيامدهاي اجتماعي خشكسالي‌هاي ساليان اخير مهاجرت جوامع محلي براي رسيدن به نقاط بهتر بوده كه همين امر زمينه را براي چراي زودرس و در نهايت از بين رفتن مراتع فراهم كرده است.
 اگر چه موضوع خشكسالي براي كشوري همچون ما كه در شرايط خاص اقليمي قرار گرفته طبيعي است اما مديريت نادرست همراه با نگاه شتابزده به توسعه مي‌تواند شرايط را براي عميق‌تر شدن بحران‌هاي اجتماعي فراهم سازد. از همين رو براي جلوگيري از تنش‌هاي اجتماعي آن هم در شرايطي كه موضوع كم‌آبي در سراسر كشور وارد شرايط سخت‌تري نسبت به گذشته شده حركت به سمت برنامه‌ريزي منطبق با شرايط روز و تصميم‌گيري‌هاي صحيح بر اساس ارزيابي‌هاي دقيق و كارشناسي شده مي‌تواند از بار سنگين اين راه بكاهد. در همين راستا در مناطقي كه تنش آبي شرايط را براي مشكلات اجتماعي فراهم كرده اقداماتي همچون اشتغالزايي بر اساس توسعه صنايع كوچك و بومي، كشاورزي به روش‌هاي نوين با استفاده از كشت گونه‌هاي مقاوم به شرايط كم‌آبي و در نهايت اتخاذ و تدوين تصميمات استراتژيك بر اساس نيازهاي ملي از سوي دولتمردان نه‌تنها مي‌تواند از بحران‌هاي اجتماعي بكاهد بلكه شرايط نيز به سود پايداري توسعه حركت خواهد كرد.

 *كارشناس ارشد محيط زيست

منبع: اعتماد
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین